Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Hành trình từ Seoul đến châu Âu
Nam June Paik, tên Hàn Quốc là Baek Nam-jun, sinh ngày 20/7/1932 tại Seorin-dong, Seoul. Ông là nghệ sĩ video, nhà soạn nhạc và gương mặt tiêu biểu của nghệ thuật tiền phong, được biết đến rộng rãi với danh xưng “cha đẻ của nghệ thuật video”.
Lớn lên tại Seoul, Nam June Paik sớm học piano và sáng tác. Năm 1949, ông theo học tại Hong Kong, trước khi cùng gia đình chuyển sang Nhật Bản giữa thời kỳ Chiến tranh Triều Tiên.
Năm 1952, ông vào Đại học Tokyo, chuyên ngành mỹ học và lịch sử mỹ thuật, đồng thời dành nhiều thời gian nghiên cứu âm nhạc và triết học. Luận văn tốt nghiệp năm 1956 của ông tập trung vào nhà soạn nhạc Arnold Schoenberg.
Một năm sau, Nam June Paik sang Đức, học kiến trúc phương Tây và sáng tác tại các trường đại học ở Munich, Cologne, rồi chuyển đến Học viện Âm nhạc Freiburg. Cuộc gặp nhà soạn nhạc John Cage tại khóa học âm nhạc mùa hè Darmstadt năm 1958 đã tác động mạnh đến ông, đặc biệt là tinh thần tự do và cách phá vỡ những quy ước âm nhạc truyền thống.
Phá bỏ khuôn mẫu của âm nhạc và trình diễn
Từ cuối thập niên 1950, Nam June Paik gây chú ý bằng những buổi diễn kết hợp âm thanh, hành động và sự phá hủy nhạc cụ. Trong một chương trình dành tặng John Cage năm 1959, ông đưa kỹ thuật cắt ghép âm nhạc lên sân khấu cùng màn phá đàn piano.
Ông tiếp tục thách thức quan niệm thông thường về nghệ thuật bằng các tác phẩm như “Độc tấu violin”, trong đó cây đàn bị đập vỡ chỉ bằng một động tác; màn cắt cà vạt của John Cage; hay “Khúc dạo cho cái đầu”, khi ông dùng đầu và cà vạt nhúng mực để tạo dấu vết trên một cuộn giấy.
Năm 1962, Nam June Paik gia nhập Fluxus, phong trào nghệ thuật quốc tế đề cao thử nghiệm và xóa nhòa ranh giới giữa nghệ thuật với đời sống. Cùng George Maciunas, Joseph Beuys và nhiều nghệ sĩ khác, ông tổ chức các sự kiện, trình diễn và chương trình âm nhạc tiền phong. Phong cách mạnh mẽ của ông từng khiến báo chí Đức gọi ông là “kẻ khủng bố văn hóa đến từ phương Đông”.
Trong thời gian lui tới phòng thu âm nhạc điện tử của đài WDR tại Cologne từ năm 1961, Nam June Paik được cho là đã nghiên cứu điện tử và bắt đầu tìm hiểu khả năng biến truyền hình thành một phương tiện sáng tạo nghệ thuật.
Từ 13 chiếc TV đến sự ra đời của nghệ thuật video
Năm 1963, triển lãm cá nhân đầu tiên của ông, “Triển lãm âm nhạc - Truyền hình điện tử”, được tổ chức tại Phòng tranh Parnass ở Wuppertal, Đức. Với 13 chiếc TV thử nghiệm dùng để trực quan hóa âm thanh, sự kiện này giới thiệu một trong những hình thức sơ khai của nghệ thuật video.
Không gian triển lãm còn quy tụ các tác phẩm sắp đặt âm nhạc, một đầu bò bị cắt, ma-nơ-canh bị phá hủy và những tác phẩm cho phép khán giả tham gia. Nam June Paik xây dựng chương trình quanh 16 chủ đề, trong đó có tính đồng thời, sự tham gia và khả năng kết nối ngẫu nhiên.
Năm 1964, sau khi chế tạo tại Nhật Bản robot hình người K-456 có khả năng đi lại và bài tiết, ông chuyển đến New York. Một năm sau, ông dùng máy quay Sony Portapak ghi hình chuyến thăm New York của Giáo hoàng rồi lập tức trình chiếu video tại quán Café Au Go Go. Sự kiện này thường được ghi nhận là điểm khởi đầu chính thức của nghệ thuật video, bên cạnh triển lãm năm 1963 tại Đức.
Nam June Paik cũng có thời gian dài hợp tác với nghệ sĩ cello Charlotte Moorman, kết hợp âm nhạc và hình ảnh điện tử trong các màn trình diễn gây tranh luận. Năm 1967, Moorman bị cảnh sát bắt khi khỏa thân chơi cello trong “Opera Sextronique”. Đến năm 1969, bà mặc “TV Bra for Living Sculpture”, một chiếc áo ngực tạo từ các màn hình TV nhỏ nặng khoảng 3 kg. Trong buổi diễn ngày 20/7 năm đó, hình ảnh tàu Apollo 11 hạ cánh xuống Mặt Trăng được phát trực tiếp trên các màn hình.
Mở rộng nghệ thuật sang sắp đặt và vệ tinh
Năm 1969, Nam June Paik cùng kỹ sư Abe Shuya phát triển bộ tổng hợp video, cho phép phối trộn và biến đổi hình ảnh điện tử. Từ năm 1974, ông đẩy nghệ thuật video vào không gian sắp đặt qua hàng loạt tác phẩm nổi bật.
Trong “TV Buddha”, hình tượng Đức Phật tĩnh tại được đặt trong mối quan hệ với công nghệ điện tử. “TV Fish” kết hợp 24 chiếc TV với bể cá, “TV Garden” đưa màn hình vào giữa cây cối, còn “Moon Is the Oldest TV” sử dụng 13 màn hình để tái hiện các trạng thái của Mặt Trăng. Những tác phẩm này được đánh giá là nỗ lực kết nối thiên nhiên với công nghệ, phản ánh sức sống pha trộn của xã hội hiện đại.
Từ giữa thập niên 1970, các tác phẩm video của ông được phát trên đài WNET ở New York và WGBH tại Boston. Ngày 1/1/1984, ông mở rộng sân khấu nghệ thuật sang mạng lưới viễn thông toàn cầu với chương trình “Good Morning, Mr. Orwell”.
Chương trình kết nối trực tiếp qua vệ tinh giữa WNET và Trung tâm Pompidou ở Paris, đồng thời liên kết với San Francisco và Seoul. John Cage, Joseph Beuys, Laurie Anderson, Peter Gabriel, Allen Ginsberg và Yves Montand nằm trong số các nghệ sĩ tham gia. Tính cả những lần phát lại, chương trình thu hút khoảng 25 triệu người xem trên toàn thế giới.
Được thực hiện như một lời phản biện viễn cảnh u tối trong tiểu thuyết “1984” của George Orwell, dự án này sau đó được nối tiếp bằng “Bye Bye Kipling” và “Wrap Around the World”.
Những công trình quy mô lớn tại Hàn Quốc
Năm 1988, Nam June Paik hoàn thành “The More, the Better” tại Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại và Hiện đại Quốc gia Hàn Quốc. Công trình là một tháp cao 18,5 m, đường kính 7,5 m, nặng 16 tấn, được tạo thành từ 1.003 chiếc TV.
Năm 1992, triển lãm “Video Time, Video Space” tại cơ sở Gwacheon của bảo tàng thu hút tổng cộng 200.000 lượt khách. Một điểm nhấn là loạt 13 tác phẩm “My Faust”, đề cập các chủ đề như nông nghiệp, môi trường, kinh tế và tự truyện.
Dấu ấn của một nghệ sĩ gốc Hàn trên bản đồ thế giới
Năm 1993, Nam June Paik cùng Hans Haacke đại diện cho gian Đức tại Venice Biennale và giành Sư tử Vàng ở hạng mục gian triển lãm quốc gia. Các robot video được ông giới thiệu tại đây, như “Rehabilitation of Genghis Khan”, “Marco Polo”, “Scythian King Dangun” và “Ancient Mounted Figure”, lấy cảm hứng từ văn hóa du mục Bắc Á - Âu.
Ông tham gia quá trình ra đời của Gwangju Biennale đầu tiên và triển lãm “INFO Art” năm 1995, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc thành lập gian Hàn Quốc tại Venice Biennale. Cũng trong năm này, ông giới thiệu “Electronic Superhighway: Continental U.S.”, tác phẩm sắp đặt gồm 313 màn hình TV, đèn neon và kết cấu thép.
Dù bị đột quỵ năm 1996, Nam June Paik vẫn tiếp tục sáng tác. Tại triển lãm hồi cố quy mô lớn “The Worlds of Nam June Paik” ở Bảo tàng Guggenheim, New York năm 2000, ông giới thiệu “Jacob’s Ladder” và “Three Elements”, mở rộng thực hành nghệ thuật sang lĩnh vực laser.
Các tác phẩm của ông kết hợp khoa học với nghệ thuật, đồng thời chứa đựng nhiều yếu tố tư tưởng châu Á như Thiền tông, Shaman giáo, Kinh Dịch và Đạo giáo. Qua đó, Nam June Paik xây dựng một thế giới nghệ thuật vừa hiện đại, vừa hướng đến tương lai.
Trong sự nghiệp, ông nhận Giải thưởng Văn hóa châu Á Fukuoka, Giải Ho-Am về nghệ thuật, Kyoto Prize và Huân chương Văn hóa Geumgwan của Hàn Quốc năm 2000. Nam June Paik qua đời vì tuổi cao tại nhà riêng ở Miami, Mỹ ngày 29/1/2006. Tro cốt của ông được lưu giữ tại Seoul, New York và Đức, những địa điểm gắn với hành trình sáng tạo xuyên lục địa của người nghệ sĩ được xem là cha đẻ của nghệ thuật video.
Nhận xét
Đăng nhận xét