Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Vị quan văn trở thành thống soái biên cương
Yun Gwan là một quan văn kiêm chỉ huy quân sự dưới thời Cao Ly, vương triều tồn tại trên bán đảo Triều Tiên trước nhà Triều Tiên. Ông thuộc dòng họ Yun ở Papyeong, đỗ khoa thi văn dưới triều vua Munjong và bắt đầu con đường quan trường qua nhiều chức vụ trong bộ máy trung ương.
Trước khi được biết đến với các chiến dịch quân sự, Yun Gwan từng đi thị sát nhiều địa phương, làm sứ giả sang nhà Liêu và nhà Tống để thông báo việc vua Sukjong lên ngôi. Ông cũng đảm nhiệm các vị trí liên quan đến giám sát quan lại, tuyển dụng nhân tài và cơ quan cơ mật của triều đình.
Yun Gwan còn là một cận thần của vua Sukjong, tham gia các chính sách xây dựng Nam Kinh, lưu hành tiền kim loại, thực hiện luật lệ mới và tuyển chọn quan lại thông qua thi cử, tiến cử.
Thất bại dẫn tới sự ra đời của Byeolmuban
Đầu thế kỷ XII, lực lượng Nữ Chân do bộ tộc Hoàn Nhan làm nòng cốt ngày càng mở rộng ảnh hưởng tại vùng biên giới đông bắc Cao Ly. Kỵ binh Nữ Chân tiến xuống gần khu vực Hamheung ngày nay, gây sức ép lớn lên hệ thống phòng thủ của Cao Ly.
Năm 1104, Yun Gwan được giao chỉ huy quân đội ở vùng đông bắc nhưng chịu tổn thất nặng trước kỵ binh đối phương. Ông phải tạm thời giảng hòa để rút quân, đồng thời nhận ra lực lượng bộ binh Cao Ly khó đối phó với những đội quân cơ động trên lưng ngựa.
Từ kinh nghiệm thất bại này, Yun Gwan đề nghị triều đình tăng cường sức chiến đấu và huấn luyện kỵ binh. Cao Ly sau đó tổ chức Byeolmuban, một lực lượng đặc biệt được xây dựng để đối phó với quân Nữ Chân, đồng thời đẩy mạnh chuẩn bị cho chiến dịch mới.
Chiến dịch 170.000 quân và 9 thành Đông Bắc
Năm 1107, trước những diễn biến bất thường ở biên giới, vua Yejong bổ nhiệm Yun Gwan làm nguyên soái, O Yeon-chong làm phó nguyên soái. Yun Gwan chỉ huy đội quân 170.000 người, trong đó có Byeolmuban, tiến về Jeongju. Quân Cao Ly được chia thành trung quân, tả quân, hữu quân và có cả thủy quân tham chiến.
Yun Gwan dùng kế dụ hơn 400 quân Nữ Chân tới bằng thông báo giả rằng Cao Ly sẽ trao trả những người đang bị giữ, sau đó gần như tiêu diệt và bắt giữ toàn bộ lực lượng này. Các cánh quân Cao Ly tiếp tục tiến công nhiều vị trí, truy kích quân Nữ Chân rút về thành Dong-eum và đánh vào thành đá dưới sự chỉ huy của Cheok Jun-gyeong.
Theo ghi chép, quân Cao Ly phá 135 cứ điểm chiến lược của Nữ Chân, khiến 4.940 người thiệt mạng và bắt sống 1.030 người. Sau chiến thắng, Yun Gwan cho phân định khu vực kiểm soát, bố trí tướng lĩnh và xây dựng hệ thống thành lũy.
Sáu thành đầu tiên gồm Hamju, Yeongju, Ungju, Bokju, Gilju và Gongheomjin. Đến năm 1108, ba thành Sungnyeong, Tongtae và Jinyang được bổ sung, hoàn thành hệ thống 9 thành Đông Bắc. Tại Hamju trên đồng bằng Hamheung, Cao Ly đặt một cơ quan chỉ huy lớn, biến nơi đây thành cứ điểm trọng yếu.
Việc xây thành đi kèm chương trình đưa dân tới định cư. Hàng nghìn hộ gia đình được chuyển đến các khu vực mới kiểm soát, trong đó Hamju tiếp nhận 1.948 hộ, Yeongju 1.238 hộ và Ungju 1.436 hộ. Người dân từ các địa phương phía nam được đưa lên khai khẩn, còn lực lượng riêng được bố trí bảo vệ các khu định cư.
Phòng tuyến liên tục bị phản công
Việc Cao Ly lập 9 thành vấp phải sự chống trả quyết liệt của bộ tộc Hoàn Nhan. Năm 1108, lực lượng do Uya-so đứng đầu mở đợt tấn công mới. Yun Gwan và quân Cao Ly từng bị bao vây trong trận Gahanchon, trước khi được giải cứu nhờ sự chiến đấu của Cheok Jun-gyeong và các đơn vị khác.
Cheok Jun-gyeong tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các trận đánh quanh thành Yeongju và Ungju. Ngày 30/3/1108, Yun Gwan trở về kinh đô Gaegyeong cùng 346 tù binh, 96 con ngựa và 300 con bò. Ông được phong công thần và giữ chức vụ cao trong triều đình.
Trả lại 9 thành và cú ngã chính trị
Chiếm được vùng đất mới không đồng nghĩa Cao Ly có thể duy trì quyền kiểm soát ổn định. Các nhóm Nữ Chân mất nơi sinh sống và đất canh tác tiếp tục kháng cự, đồng thời đề nghị giảng hòa với cam kết không phản bội và sẽ triều cống nếu được trả lại các thành.
Trong triều đình Cao Ly, nhiều quan lại lo ngại việc bảo vệ một khu vực rộng lớn cùng các thành lũy xa xôi sẽ rất khó khăn. Hoạt động điều động quân liên tục cũng có nguy cơ làm gia tăng sự bất mãn trong dân chúng.
Tại cuộc họp ngày 3/7/1109, 28 quan lại do Choe Hong-sa đứng đầu ủng hộ trả thành, trong khi Han Sang phản đối. Yun Gwan và O Yeon-chong chủ trương giữ lại 9 thành, nhưng quan điểm hòa hoãn cuối cùng chiếm ưu thế. Từ ngày 18/7, Cao Ly bắt đầu rút quân và trao trả toàn bộ khu vực cho Nữ Chân.
Cũng trong năm đó, Yun Gwan và O Yeon-chong lại xuất quân nhưng bị tập kích tại Gongheomjin. Chiến dịch không đạt mục tiêu và hai bên phải giảng hòa. Yun Gwan bị đàn hặc vì không ngăn được các cuộc xâm nhập và làm tiêu hao quốc lực, dẫn tới việc bị tước chức vụ cùng danh hiệu công thần.
Ông phải trở về nhà riêng mà chưa được trực tiếp báo cáo với nhà vua. Tuy nhiên, nhờ sự bảo hộ của vua Yejong, Yun Gwan sau đó được phục chức. Năm 1110, ông tiếp tục được bổ nhiệm vào những vị trí cấp cao nhưng xin từ nhiệm.
Di sản trong lịch sử phòng thủ phía bắc
Yun Gwan qua đời vào tháng 5/1111. Thụy hiệu ban đầu của ông là Mungyeong, sau được đổi thành Munsuk khi ông được phối thờ tại miếu vua Yejong vào năm 1130. Mộ của ông hiện ở Paju, tỉnh Gyeonggi và được công nhận là di tích lịch sử.
Trong lịch sử Cao Ly, Yun Gwan được đánh giá cao vì tổ chức lực lượng chuyên biệt chống kỵ binh Nữ Chân, tiến hành chiến dịch quy mô lớn và xây dựng 9 thành Đông Bắc nhằm củng cố phòng tuyến biên cương. Tuy nhiên, việc các thành nhanh chóng bị trao trả cùng cú ngã chính trị cuối đời cũng khiến ông trở thành một nhân vật nhiều thăng trầm, thường nhận được sự cảm thông của hậu thế.
Nhận xét
Đăng nhận xét