Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Người kế thừa học phái Hwaseo
Yoo In-seok (유인석, 1842-1915), hiệu Uiam, là một học giả Tân Nho giáo và thủ lĩnh nghĩa quân vào giai đoạn cuối triều Joseon, đầu thời Đế quốc Đại Hàn. Ông sinh tại Chuncheon, tỉnh Gangwon, trong một gia đình thuộc dòng họ Yoo ở Goheung.
Năm 14 tuổi, Yoo In-seok được một người họ hàng nhận làm con nuôi. Từ mối quan hệ này, ông theo học Yi Hang-ro, sau đó tiếp tục học với Kim Pyeong-muk và Yoo Jung-gyo. Đây là những nhân vật tiêu biểu của học phái Hwaseo, một dòng tư tưởng Nho giáo chủ trương bảo vệ trật tự truyền thống và chống ảnh hưởng từ bên ngoài.
Sau khi Kim Pyeong-muk qua đời năm 1891 và Yoo Jung-gyo mất năm 1893, Yoo In-seok được nhìn nhận là người kế thừa chính thống dòng học thuật của Yi Hang-ro, Kim Pyeong-muk và Yoo Jung-gyo.
Tư tưởng của ông sớm chuyển thành hành động chính trị. Yoo In-seok coi việc phá bỏ đền Mandongmyo và cuộc viễn chinh của Pháp năm 1866 là những mối đe dọa đối với đất nước. Khi Hiệp ước Ganghwa được ký năm 1876, mở cửa Triều Tiên với Nhật Bản, ông cùng 46 nho sĩ ở Gangwon và Gyeonggi dâng kiến nghị phản đối.
Khởi nghĩa sau biến cố Hoàng hậu Myeongseong
Vụ sát hại Hoàng hậu Myeongseong năm 1895, thường được gọi là biến cố Eulmi, cùng sắc lệnh buộc nam giới cắt tóc đã thúc đẩy Yoo In-seok bước vào cuộc đấu tranh vũ trang. Ông tập hợp các môn sinh và đồng sự như Yi Pil-hui, Seo Sang-ryeol, Yi Chun-yeong và An Seung-woo, nêu khẩu hiệu báo thù cho hoàng hậu và bảo vệ đạo lý truyền thống.
Ngày 24/12/1895 theo âm lịch, ông phát động nghĩa quân và ban bố hịch kêu gọi các địa phương trên cả nước cùng hành động. Lực lượng do Yoo In-seok chỉ huy, được gọi là nghĩa quân Hojwa, có thời điểm vượt 3.000 người. Địa bàn hoạt động chủ yếu gồm Jecheon, Chungju, Danyang và Wonju.
Nghĩa quân giao chiến với quân đội triều đình và quân Nhật, đồng thời xử lý những quan chức địa phương bị coi là thân Nhật. Năm 1896, lực lượng này chiếm thành Chungju và xử tử quan sát sứ Kim Gyu-sik. Yoo In-seok cũng ra văn bản yêu cầu những quan lại hợp tác với chính sách cải cách thân Nhật phải tự kiểm điểm. Nhiều thủ lĩnh nghĩa quân ở các địa phương, trong đó có Yi Gang-nyeon tại Mungyeong, đã tập hợp về Jecheon.
Tuy nhiên, nghĩa quân chủ yếu sử dụng súng hỏa mai, khó có thể đối đầu lâu dài với quân triều đình và quân Nhật được trang bị vũ khí hiện đại. Sau khi mất thành Jecheon ngày 26/5/1896, Yoo In-seok đưa lực lượng còn lại lên các tỉnh Hwanghae và Pyeongan.
Không thể gây dựng lại lực lượng tại vùng tây bắc, ông vượt sông Áp Lục với hy vọng nhận được sự hỗ trợ từ nhà Thanh. Tuy nhiên, nghĩa quân bị quan chức địa phương tước vũ khí. Ngày 28/7 cùng năm, Yoo In-seok giải tán lực lượng tại sông Hun, rồi định cư ở khu vực Ngũ Đạo Câu thuộc huyện Thông Hóa, nơi có đông người Triều Tiên sinh sống, để tìm cơ hội tiếp tục hoạt động.
Duy trì phong trào bằng giáo dục và lưu vong
Tháng 3/1897, Yoo In-seok tạm thời về nước theo lệnh triệu kiến của vua Gojong nhưng sau đó lại lưu vong. Năm 1900, do ảnh hưởng của phong trào Nghĩa Hòa Đoàn tại Trung Quốc, ông trở lại bán đảo Triều Tiên.
Trong những năm tiếp theo, Yoo In-seok đi qua nhiều địa phương thuộc Hwanghae và Pyeongan để dạy chữ, truyền bá Tân Nho giáo cho thanh niên. Thông qua các lớp học và nghi lễ Nho giáo, ông phổ biến tư tưởng chống Nhật và khôi phục chủ quyền. Một số học trò, trong đó có Yi Jin-ryong và Baek Sam-gyu, về sau trở thành thủ lĩnh nghĩa quân.
Sau khi Hiệp ước bảo hộ Eulsa được ký năm 1905, đặt Triều Tiên dưới sự kiểm soát ngoại giao của Nhật Bản, Yoo In-seok kêu gọi người dân trên cả nước tham gia nghĩa quân. Với những người không thể trực tiếp chiến đấu, ông đề nghị họ lên án Nhật Bản bằng lời nói và bài viết trong phạm vi có thể.
Việc vua Gojong bị buộc thoái vị và một hiệp ước mới được ký năm 1907 khiến Yoo In-seok nhận định hoạt động trong nước ngày càng khó khăn. Tháng 7/1908, ông lưu vong tới Vladivostok. Tại vùng Viễn Đông Nga, ông liên hệ với Yi Sang-seol, Yi Beom-yun và Choi Jae-hyeong, tìm cách thống nhất các lực lượng chống Nhật đang phân tán ở Mãn Châu và vùng duyên hải Nga.
Lãnh đạo liên minh nghĩa quân 13 tỉnh
Tháng 6/1910, nỗ lực liên kết các nhóm vũ trang dẫn tới việc thành lập Nghĩa quân 13 tỉnh tại vùng duyên hải Nga. Yoo In-seok được suy tôn làm tổng chỉ huy theo đề nghị của Yi Sang-seol, Yi Beom-yun và Yi Nam-gi.
Ông công bố một bản hiệu triệu đồng bào tại 13 tỉnh, kêu gọi toàn dân đoàn kết và chiến đấu cứu nước đến người cuối cùng. Kế hoạch đưa quân vượt sông Tumen để tiến vào bán đảo Triều Tiên không thành khi ông bị nhà chức trách Nga bắt giữ, dù sau đó được trả tự do.
Sau khi Nhật Bản sáp nhập Triều Tiên năm 1910, Yoo In-seok trở thành đại diện của Seongmyeonghoe, tổ chức do cộng đồng người Triều Tiên tại Vladivostok thành lập. Tổ chức này thu thập chữ ký phản đối việc sáp nhập nhằm thông báo với quốc tế về ý chí độc lập của người Triều Tiên.
Seongmyeonghoe thu được 8.624 chữ ký, gồm cả người Trung Quốc và Nga, rồi gửi tuyên bố tới chính phủ Mỹ, Nga, Trung Hoa Dân Quốc cùng nhiều cơ quan báo chí. Tuy nhiên, trước sức ép của Nhật Bản yêu cầu Nga trấn áp phong trào, nhiều thành viên bị bắt và liên minh nghĩa quân 13 tỉnh tan rã. Yoo In-seok chấp nhận giải thể tổ chức để đổi lấy việc trả tự do cho các đồng sự, đồng thời kêu gọi những người cùng chí hướng sang vùng Gando tiếp tục giữ vững mục tiêu.
Nhà hoạt động chống Nhật mang quan điểm xã hội bảo thủ
Yoo In-seok là người đưa học thuyết bảo vệ chính thống, bài trừ ảnh hưởng ngoại bang của Yi Hang-ro vào phong trào nghĩa quân. Sau khi hoạt động vũ trang trong nước bị cản trở, ông tiếp tục theo đuổi mục tiêu khôi phục chủ quyền bằng giáo dục, hịch văn và việc thống nhất các tổ chức chống Nhật tại Tây Gando và vùng duyên hải Nga.
Ông để lại nhiều tác phẩm như Uiamjip, Souisinpyeon, Chilsilbundam, Hwadongsokgangmok, Ujumundap và Changuigyeonmunrok. Năm 1902, các môn sinh đã tập hợp một số bài viết của ông để xuất bản Souisinpyeon.
Dù tích cực chống Nhật, Yoo In-seok vẫn giữ quan điểm đặc biệt bảo thủ về trật tự xã hội. Trong thời gian lãnh đạo nghĩa quân, ông xử tử chỉ huy xuất thân bình dân Kim Baek-seon cùng con trai vì người này phản ứng gay gắt với một chỉ huy thuộc tầng lớp quý tộc, bị xem là làm rối loạn quân kỷ.
Ông cho rằng các quan niệm bình đẳng và tự do kiểu phương Tây là nguyên nhân gây mất trật tự, đồng thời phản đối bình đẳng giới và trường học dành cho nữ sinh. Những quan điểm này cho thấy hoạt động chống Nhật quyết liệt của Yoo In-seok tồn tại song song với lập trường duy trì nghiêm ngặt hệ thống đẳng cấp và luân lý truyền thống.
Năm 1914, Yoo In-seok chuyển tới Tây Gando, sinh sống tại tỉnh Phụng Thiên. Ông qua đời vì bệnh ngày 29/1/1915. Sau khi bán đảo Triều Tiên được giải phóng, hài cốt của ông được đưa về Chuncheon. Năm 1962, Chính phủ Hàn Quốc truy tặng ông Huân chương Kiến quốc hạng Tổng thống.
Nhận xét
Đăng nhận xét