Vivaldi và “Bốn mùa”: Kiệt tác violin tái hiện mùa xuân, hạ, thu, đông bằng âm nhạc

Vivaldi và “Bốn mùa”: Kiệt tác violin tái hiện mùa xuân, hạ, thu, đông bằng âm nhạc

Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết

“Bốn mùa” (Le quattro stagioni) của nhà soạn nhạc người Italy Antonio Vivaldi là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của âm nhạc cổ điển thế giới. Gồm bốn bản concerto dành cho violin, tác phẩm tái hiện đặc trưng của mùa xuân, mùa hè, mùa thu và mùa đông thông qua những giai điệu giàu hình ảnh. Đây cũng được xem là một trong những đại diện tiêu biểu của thể loại âm nhạc miêu tả (program music) thời kỳ đầu.

Ra đời từ đầu thế kỷ XVIII

Thời điểm sáng tác “Bốn mùa” vẫn còn những cách diễn giải khác nhau. Một số tài liệu cho rằng Vivaldi viết tác phẩm trong khoảng 1718-1723, khi ông giữ chức giám đốc âm nhạc tại nhà nguyện cung đình Mantua. Một quan điểm khác của nhà nghiên cứu Carl Heller cho rằng các bản concerto có thể đã được sáng tác từ năm 1716-1717, trước khi Vivaldi làm việc tại Mantua.

Năm 1725, bốn bản concerto được xuất bản tại Amsterdam, khi thành phố này thuộc Cộng hòa Hà Lan, trong tuyển tập “Il cimento dell'armonia e dell'inventione” (Tác phẩm 8). Tuyển tập gồm 12 concerto, trong đó “Bốn mùa” là bốn tác phẩm mở đầu, cùng với tám bản concerto khác.

Điểm đặc biệt là Vivaldi đính kèm một bài sonnet cho mỗi concerto, mô tả những hình ảnh và cảm xúc tương ứng với từng mùa. Có ý kiến cho rằng chính nhà soạn nhạc là tác giả của những bài thơ này, dù danh tính người viết vẫn chưa được xác định chắc chắn.

Khi tiếng violin kể chuyện thiên nhiên

Điểm làm nên sức hấp dẫn của “Bốn mùa” là khả năng biến những hình ảnh quen thuộc trong đời sống thành âm thanh. Tiếng suối chảy, tiếng chim hót, chó sủa, côn trùng vo ve, những cơn bão mùa hè, cảnh săn bắn và khung cảnh mùa đông lạnh giá đều được Vivaldi đưa vào âm nhạc.

Mỗi bản concerto có cùng cách phối khí cơ bản, gồm violin độc tấu, dàn dây bốn bè với violin thứ nhất, violin thứ hai, viola, cello và phần bè trầm liên tục. Cả bốn tác phẩm đều có cấu trúc ba chương theo nhịp nhanh - chậm - nhanh. Thời lượng biểu diễn toàn bộ khoảng 40-43 phút.

Bốn mùa qua bốn bản concerto

Mùa xuân (La primavera, RV 269): Bản concerto số 1 cung Mi trưởng mở đầu bằng không khí tươi sáng, gợi hình ảnh chim chóc hót vang. Các chương tiếp theo lần lượt khắc họa người chăn cừu nghỉ ngơi bên chú chó trung thành và điệu nhảy mừng mùa xuân. Đáng chú ý, trong chương hai, violin độc tấu thể hiện hình ảnh người chăn cừu đang ngủ, viola mô phỏng tiếng chó sủa, còn các bè violin khác gợi tiếng lá cây xào xạc.

Mùa hè (L'estate, RV 315): Bản concerto số 2 cung Sol thứ tái hiện sức nóng và sự dữ dội của mùa hè. Cơn bão xuất hiện từng bước: ban đầu còn ở xa giữa cái nóng oi ả, sau đó khiến người chăn cừu lo sợ, trước khi bùng lên dữ dội trong chương cuối.

Mùa thu (L'autunno, RV 293): Bản concerto số 3 cung Fa trưởng gắn với hình ảnh thần rượu Bacchus trong thần thoại La Mã. Chương đầu tái hiện không khí thu hoạch nho và lễ hội, chương hai miêu tả trạng thái yên tĩnh, mơ màng của những người say rượu đang ngủ, còn chương cuối chuyển sang nhịp điệu sôi động của cuộc săn.

Mùa đông (L'inverno, RV 297): Bản concerto số 4 cung Fa thứ mang sắc thái tối và trầm lắng hơn. Ba chương lần lượt gợi lên những cơn gió lạnh buốt, mưa rơi chậm trên mặt đất đóng băng và sự chấp nhận bình thản trước mùa đông khắc nghiệt.

Những bản thu âm đầu tiên và dấu mốc lịch sử

Lịch sử ghi âm “Bốn mùa” vẫn tồn tại một số tranh luận. Một bản thu của nghệ sĩ violin Alfredo Campoli, được chuyển từ đĩa acetate ghi chương trình phát thanh Pháp, được cho là thực hiện vào đầu năm 1939.

Bản thu điện tử đầu tiên được ghi nhận rộng rãi là phiên bản do Bernardino Molinari thực hiện năm 1942 cho hãng đĩa Cetra. Sau đó, bản thu được phát hành tại Italy và Mỹ dưới dạng sáu đĩa 78 vòng, rồi tái phát hành trên LP năm 1950 và CD trong những năm tiếp theo.

Tại Mỹ, nghệ sĩ violin Louis Kaufman thực hiện bản thu vào tuần cuối cùng của năm 1947 tại Carnegie Hall, trước khi lệnh cấm ghi âm dự kiến có hiệu lực ngày 1/1/1948. Bản thu có sự tham gia của Dàn nhạc thính phòng Concert Hall do Henry Swoboda chỉ huy.

Phiên bản này giành giải thưởng đĩa nhạc Pháp năm 1950, được đưa vào Đại sảnh Danh vọng Grammy năm 2002 và Danh mục Lưu trữ Ghi âm Quốc gia của Thư viện Quốc hội Mỹ năm 2003. Kaufman sau đó tiếp tục tìm kiếm bản tổng phổ đầy đủ của tuyển tập Op. 8 và ghi âm tám concerto còn lại tại Zurich năm 1950, trở thành người đầu tiên thu âm toàn bộ 12 tác phẩm.

Những tranh luận chưa có lời giải

Một trong những vấn đề được giới nghiên cứu quan tâm là mối quan hệ giữa các bài sonnet và âm nhạc: Vivaldi sáng tác nhạc dựa trên thơ, hay viết thơ để giải thích những gì đã có trong âm nhạc? Việc ai là tác giả của các bài sonnet cũng chưa được xác định. Một số nhà nghiên cứu cho rằng Vivaldi tự viết chúng, dựa trên sự tương ứng chặt chẽ giữa ba phần của mỗi bài thơ và ba chương concerto. Những ý kiến khác cho rằng các bài thơ có thể do một tác giả không rõ danh tính sáng tác sau đó.

Dù còn tranh luận về nguồn gốc, “Bốn mùa” vẫn được xếp vào thể loại âm nhạc miêu tả, tức những tác phẩm khí nhạc hướng người nghe đến các hình ảnh hoặc câu chuyện ngoài âm nhạc. Thông qua những chỉ dẫn cụ thể trong bản nhạc, Vivaldi cho thấy violin không chỉ là nhạc cụ biểu diễn giai điệu mà còn có thể tái hiện tiếng động, cảnh vật và trạng thái cảm xúc của thiên nhiên.

Source: Original Korean article - Trendy News Korea

Nhận xét