Tàu ngầm hạt nhân Hàn Quốc trở thành tâm điểm: Trung Quốc phản đối tại IAEA, Nhật Bản cân nhắc phát triển

Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Từ ngày 22/11/2026, cụm từ “tàu ngầm hạt nhân” tăng mạnh trên các bảng xếp hạng tìm kiếm tại Hàn Quốc, sau khi xuất hiện thông tin Trung Quốc chính thức phản đối quy trình kiểm chứng của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đối với chương trình tàu ngầm hạt nhân Hàn Quốc. Cùng thời điểm, truyền thông Nhật Bản đưa tin Tokyo dự kiến dành ngân sách nghiên cứu và khảo sát khả năng đưa tàu ngầm hạt nhân vào chương trình quốc phòng trong năm tài chính tới.
Hàn Quốc đặt mục tiêu đóng 3 tàu ngầm hạt nhân trong nước
Chính quyền Tổng thống Lee Jae-myung đang thúc đẩy dự án mang tên “Jangbogo N”, nhằm tự phát triển và chế tạo tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSN) có lượng giãn nước 8.000 tấn. Chữ N trong tên dự án là viết tắt của Nuclear, chỉ công nghệ động lực hạt nhân.
Theo kế hoạch, dự án sẽ khởi động vào năm 2027. Chiếc đầu tiên dự kiến được đưa vào hoạt động từ cuối thập niên 2030, với mục tiêu xây dựng tổng cộng 3 tàu.
Khác với tàu ngầm diesel-điện (SS), tàu ngầm hạt nhân sử dụng năng lượng phân hạch từ lò phản ứng để tạo lực đẩy và cung cấp điện. Nhờ không phải thường xuyên tiếp nhiên liệu, loại tàu này có thể hoạt động dưới nước nhiều tháng. Tàu cũng không cần nổi lên gần mặt nước để lấy không khí thông qua hệ thống ống thông hơi, giúp giảm nguy cơ bị phát hiện và duy trì khả năng lặn nhanh.
Công suất lớn của lò phản ứng còn tạo điều kiện mang theo các loại vũ khí cỡ lớn, chẳng hạn tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM). Tuy nhiên, công nghệ này đi kèm nhiều thách thức: lớp bảo vệ lò phản ứng làm tăng trọng lượng, chi phí đóng mới và bảo dưỡng cao, nguy cơ ô nhiễm phóng xạ khi xảy ra tai nạn và vấn đề xử lý chất thải sau khi tàu hết niên hạn sử dụng.
Hiện Hải quân Hàn Quốc vận hành 8 tàu lớp Jangbogo (Type 209, 1.200 tấn), 9 tàu lớp Sohn Won-yil (Type 214, 1.800 tấn) và 3 tàu lớp Dosan Ahn Chang-ho (3.000 tấn). Hai tàu lớp Jang Yeong-sil, có lượng giãn nước 3.600 tấn, đã được hạ thủy và dự kiến bàn giao cho hải quân.
Kinh nghiệm thực tế từ cựu chỉ huy tàu ngầm
Chuẩn đô đốc dự bị Jo Dong-jin, cựu sĩ quan hải quân từng có 24 năm công tác trong lĩnh vực tàu ngầm, cho rằng Hàn Quốc cần sở hữu tàu ngầm hạt nhân tương xứng với vị thế và năng lực quốc gia. Ông từng giữ chức thuyền trưởng tàu ngầm Jeongji, chỉ huy biên đội tàu ngầm và đứng đầu đơn vị phụ trách chương trình tàu ngầm Hàn Quốc thuộc Cơ quan Quản lý chương trình mua sắm quốc phòng.
Trong giai đoạn 2012-2013, ông chỉ huy tàu Jeongji, chiếc thứ hai thuộc lớp Sohn Won-yil. Trong khoảng hai năm, con tàu được vận hành khoảng 2.200 giờ. Ông đặc biệt chú trọng sử dụng hệ thống sonar mảng kéo (TAS), thiết bị sử dụng cảm biến âm thanh dạng dây cáp dài kéo phía sau tàu để phát hiện tiếng động từ tàu chiến và tàu ngầm đối phương.
Trước đó, các thuyền trưởng ngần ngại sử dụng thiết bị này vì nguy cơ mắc vào lưới đánh cá, khiến hệ thống phải gửi sang Đức sửa chữa. Trong 4 năm trước khi ông nhận nhiệm vụ, thời gian sử dụng TAS trên tàu Jeongji chưa đến 100 giờ.
Để cải thiện khả năng nhận diện mục tiêu, ông đã phối hợp với Hiệp hội Đóng tàu Hàn Quốc, các nhà máy đóng tàu và tổ chức đăng kiểm để thu thập dữ liệu thiết kế của 12.000 tàu cá và tàu thương mại. Các thông số vòng quay động cơ, máy phát điện và thiết bị phụ trợ được chuyển đổi thành dữ liệu tần số, tạo cơ sở nhận diện nguồn âm thanh trên biển.
Trung Quốc phản đối quy trình kiểm chứng tại IAEA
Hàn Quốc hiện tham vấn IAEA về các biện pháp bảo đảm an toàn đối với vật liệu hạt nhân dự kiến sử dụng cho tàu ngầm. Tại cuộc họp Hội đồng IAEA, Trung Quốc đặt vấn đề với quy trình kiểm chứng này và yêu cầu phải có sự đồng thuận của các quốc gia thành viên.
Bắc Kinh cho rằng vấn đề không thể chỉ được xem xét như một lựa chọn động lực cho tàu ngầm, mà cần được đánh giá trong bối cảnh chuyển giao vật liệu hạt nhân phục vụ mục đích quân sự và những tác động đối với toàn bộ cơ chế không phổ biến vũ khí hạt nhân. Trung Quốc đưa ra lập luận này trong phiên sử dụng quyền phản biện liên quan đến chương trình tàu ngầm hạt nhân của Australia, đồng thời đề cập hợp tác tàu ngầm hạt nhân Mỹ - Hàn và liên minh AUKUS giữa Australia, Mỹ và Anh.
Trong khi đó, IAEA lần đầu công bố báo cáo thường niên liên quan đến tàu ngầm hạt nhân Hàn Quốc. Bộ Ngoại giao Hàn Quốc đánh giá đây là bước khởi đầu thuận lợi cho quá trình tham vấn.
Đại diện đảng Dân chủ tại Quốc hội Hàn Quốc cũng dẫn đánh giá của Mỹ, cho biết Washington đã hoan nghênh việc chính phủ Hàn Quốc bắt đầu tham vấn tại Hội đồng IAEA và ghi nhận cam kết mạnh mẽ của Seoul đối với các biện pháp không phổ biến vũ khí hạt nhân. Đảng này đồng thời nhấn mạnh dự luật đặc biệt về tàu ngầm hạt nhân đang được thảo luận tại Quốc hội cần quy định rõ yêu cầu bảo đảm an toàn hạt nhân và tuân thủ nguyên tắc không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Quan hệ với Mỹ trở thành biến số chiến lược
Những tranh luận về chương trình tàu ngầm diễn ra trong bối cảnh chính sách đối ngoại của Mỹ khiến Seoul phải tính toán thêm. Ngày 21/11 theo giờ địa phương, Tổng thống Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social hình ảnh các cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ, Trung Quốc và Nga bên lề APEC, đặt cạnh ảnh Hội nghị Yalta năm 1945. Trong một bức ảnh bắt tay Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Trump gọi nhà lãnh đạo Nga là “người bạn của tôi”.
Một số phân tích tại Hàn Quốc cho rằng Washington đang gây sức ép với đồng minh thông qua các cuộc đàm phán đầu tư và yêu cầu đóng góp cho những vấn đề như triển khai lực lượng tại eo biển Hormuz, trong khi thể hiện thái độ thân thiện hơn với Trung Quốc và Nga. Nếu xu hướng này tiếp diễn, các vấn đề của Seoul như sửa đổi hiệp định hạt nhân với Mỹ và chuyển giao quyền chỉ huy tác chiến thời chiến có thể bị đẩy xuống thứ tự ưu tiên thấp hơn.
Việc Quốc hội Mỹ khóa mới, trong đó đảng Dân chủ nắm đa số tại cả Thượng viện và Hạ viện, dự kiến bắt đầu hoạt động ngày 3/1 năm tới cũng được xem là yếu tố cần theo dõi. Đảng Dân chủ Mỹ vốn có lập trường thận trọng đối với không phổ biến vũ khí hạt nhân và chuyển giao công nghệ hạt nhân, do đó có thể tiếp cận vấn đề theo hướng dè dặt.
Cựu Thứ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Shin Beom-chul cảnh báo rằng khi cục diện ngoại giao tập trung vào các cường quốc, những quốc gia tầm trung như Hàn Quốc có nguy cơ bị gạt khỏi các cuộc thảo luận quan trọng. Trong khi đó, cựu quan chức phụ trách chính sách Triều Tiên của Bộ Quốc phòng Cho Yong-geun cho rằng Seoul cần tăng cường vận động ngoại giao tại Quốc hội Mỹ, giải thích vai trò của tàu ngầm hạt nhân Hàn Quốc trong chiến lược đối phó Trung Quốc và chứng minh tính minh bạch trong việc bảo đảm nguồn nhiên liệu hạt nhân. Về dài hạn, Hàn Quốc cũng cần mở rộng tiếp xúc ngoại giao với Trung Quốc và Nga.
Nhật Bản cân nhắc tàu ngầm hạt nhân, nhưng còn nhiều trở ngại
Ngày 21/11, truyền thông Nhật Bản đưa tin chính phủ nước này dự kiến đưa ngân sách nghiên cứu và khảo sát khả năng sở hữu tàu ngầm hạt nhân vào dự toán ngân sách năm tới. Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cũng đang thảo luận việc đưa nội dung xem xét loại phương tiện này vào ba văn kiện an ninh quan trọng dự kiến sửa đổi trước cuối năm.
Trong nội bộ LDP và đảng Nippon Ishin, một số ý kiến cho rằng Nhật Bản cần năng lực răn đe mới để ứng phó với Trung Quốc và Triều Tiên, những quốc gia sở hữu nhiều tàu ngầm hạt nhân. Theo các thông tin được truyền thông Nhật Bản dẫn lại, chính phủ và liên minh cầm quyền đang tính đến phương án khởi động chương trình từ năm tài chính 2027, trong khuôn khổ kế hoạch 5 năm.
Tuy nhiên, việc triển khai vẫn đối mặt với những ý kiến thận trọng do lo ngại phổ biến công nghệ hạt nhân và chạy đua vũ trang trong khu vực. Chi phí phát triển và duy trì một tàu được ước tính lên tới 1.000 tỷ yen, tương đương khoảng 849 tỷ won. Nhật Bản cũng cần ít nhất 3 tàu để duy trì hoạt động, đồng nghĩa với yêu cầu lớn về nhân lực và cơ sở bảo dưỡng.
Truyền thông Nhật Bản còn đưa tin chính phủ dự định tiếp tục duy trì Ba nguyên tắc phi hạt nhân, đồng thời ghi rõ ngoại lệ cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ trong tình huống khẩn cấp. Vấn đề này được liên hệ với khả năng tàu ngầm Mỹ mang tên lửa hành trình hạt nhân phóng từ biển (SLCM-N) ghé cảng Nhật Bản. Quốc hội Mỹ từng yêu cầu triển khai tàu ngầm mang loại tên lửa này trước tháng 9/2032.
Trong nội bộ Nhật Bản, các ý kiến phản đối cho rằng việc tiếp nhận tàu ngầm hạt nhân có thể mâu thuẫn với nguyên tắc phòng vệ chuyên biệt và nguyên tắc sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Ngoài ra, Nhật Bản có thể đối mặt với nguy cơ bị tấn công nếu xảy ra xung đột liên quan đến Đài Loan. Vì vậy, định hướng chính sách cuối cùng vẫn có thể thay đổi.
Cuộc tranh luận vượt ra ngoài vấn đề công nghệ quân sự
Sự gia tăng quan tâm của công chúng Hàn Quốc còn thể hiện trên YouTube. Video phiên điều trần của Ủy ban Quốc phòng Quốc hội về dự án tàu ngầm hạt nhân, đăng ngày 18/11, đạt 239.199 lượt xem. Video ngày 16/11 phân tích những điểm tranh cãi trong dự luật đặc biệt về dự án Jangbogo N đạt 165.332 lượt xem.
Những diễn biến tại Hàn Quốc và Nhật Bản cho thấy tàu ngầm hạt nhân đang trở thành chủ đề gắn với nhiều vấn đề cùng lúc: năng lực quốc phòng, an toàn hạt nhân, cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân và quan hệ với các cường quốc. Với Seoul, thách thức không chỉ là chế tạo được tàu ngầm mà còn phải thuyết phục các đối tác quốc tế về tính minh bạch và sự tuân thủ các nguyên tắc an ninh hạt nhân.
Nhận xét
Đăng nhận xét