
Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Học vấn tôi luyện giữa chiến tranh
Lee Seung-hyu (1224-1300) là quan văn, học giả cuối thời Goryeo, triều đại tồn tại trên bán đảo Triều Tiên từ năm 918 đến 1392. Ông có tên tự là Hyu-hyu, tự xưng hiệu Dongan cư sĩ và được xem là thủy tổ của dòng họ Lee ở Gari.
Bắt đầu đọc sách từ năm 9 tuổi, Lee Seung-hyu sớm học các kinh điển như 《Tả truyện》 và 《Chu Dịch》. Sau khi cha qua đời lúc ông 14 tuổi, ông được người thân bên ngoại chăm sóc.
Khi quân Mông Cổ xâm lược Goryeo, triều đình chuyển ra đảo Ganghwa và Lee Seung-hyu cũng tới đây học tập. Ông đỗ khoa cử vào năm 1252. Một năm sau, trên đường tới huyện Samcheok thăm mẹ, chiến sự khiến ông không thể trở về. Ông ở lại vùng thung lũng Gudong dưới núi Dutasan, làm ruộng phụng dưỡng mẹ.
Liên tiếp lên tiếng trước nỗi khổ của dân
Lee Seung-hyu bắt đầu con đường quan trường vào năm 1264, sau khi được tiến cử làm thư ký tại Gyeongheung, rồi chuyển sang giữ chức vụ ở trung ương. Trong cuộc nổi dậy Sambyeolcho năm 1270, ông mạnh mẽ chỉ trích tình trạng người dân phải chịu thêm nhiều khoản thu và lao dịch trong lúc việc cung ứng quân nhu vốn đã khó khăn.
Năm 1273, ông bị bãi chức sau khi soạn tấu chương phản đối việc đưa người không có công trạng lên chức vụ cao. Cũng trong năm này, ông đi sứ nhà Nguyên với vai trò phụ trách văn thư. Biểu văn của ông được Nguyên Thế Tổ và các quan lại đánh giá cao. Năm 1274, khi tiếp tục đảm nhiệm nhiệm vụ tương tự, ông khuyên thế tử Goryeo đang ở nhà Nguyên mặc tang phục theo nghi lễ Goryeo để chịu tang vua cha.
Đối đầu với quan tham và quyền thần
Dưới thời vua Chungnyeol, Lee Seung-hyu từng tổng hợp 15 vấn đề chính sự để can gián nhà vua. Khi giữ chức giám sát tại vùng Yanggwăng-Chungcheong, ông đàn hặc bảy quan lại nhận hối lộ và tịch thu tài sản của họ. Việc này khiến ông bị trả đũa, phải chuyển tới Dongju. Từ đó, ông dùng hiệu Dongan cư sĩ.
Năm 1280, ông cùng các quan thuộc cơ quan giám sát trình lên 10 vấn đề về cách điều hành sai lầm của nhà vua và sự chuyên quyền của nhóm cận thần. Kết quả, Lee Seung-hyu một lần nữa phải rời quan trường.
Đến năm 1298, vua Chungseon lên ngôi và thúc đẩy cải cách, đặc biệt triệu Lee Seung-hyu trở lại, giao nhiều chức vụ liên quan đến giảng học, can gián và biên soạn sử sách. Tuy nhiên, ông nhiều lần xin từ chức vì cho rằng việc trao chức cao cho người đã ngoài 70 tuổi không phù hợp thể chế, rồi chính thức nghỉ hưu vào tháng 8 cùng năm.
《Đế vương vận kỷ》 và cách nhìn về lịch sử
Sau lần bị bãi chức năm 1280, Lee Seung-hyu trở lại Gudong, dựng Long An Đường để sống ẩn dật. Tên gọi này được lấy từ một câu trong tác phẩm 《Quy khứ lai từ》 của Đào Uyên Minh. Về cuối đời, khi ngày càng chuyên tâm với Phật giáo, ông còn đổi tên nơi này thành chùa Ganjang.
Tại Long An Đường, Lee Seung-hyu viết 《Đế vương vận kỷ》 và 《Nội điển lục》. Trong đó, 《Đế vương vận kỷ》 là trường ca trình bày lịch sử Trung Quốc và Goryeo bằng thể thơ năm chữ, bảy chữ. Tác phẩm được xem là tư liệu quan trọng phản ánh nhận thức lịch sử của tầng lớp trí thức mới đương thời. Các trước tác khác của ông được người con Lee Yeon-jong biên tập thành 《Dongan cư sĩ tập》.
Giới nghiên cứu có những đánh giá khác nhau về 《Đế vương vận kỷ》. Một quan điểm cho rằng tác phẩm thể hiện niềm tự hào mạnh mẽ về truyền thống lịch sử và văn hóa dân tộc trong bối cảnh Goryeo chịu sự can thiệp chính trị của nhà Nguyên. Quan điểm khác nhận định tác phẩm dựa trên sử quan Nho giáo và góp phần hợp lý hóa quan hệ thần phục nhà Nguyên.
Di sản của một vị quan trực ngôn
Lee Seung-hyu qua đời ngày 13/11/1300, tức mùng 2 tháng 10 âm lịch, hưởng thọ 77 tuổi. Ông được nhớ đến như một vị quan nhiều lần chỉ ra những chính sách gây khổ cho dân và sự lộng quyền của giới cầm quyền; đồng thời là học giả đã dùng thơ để hệ thống hóa lịch sử, để lại một trong những tác phẩm tiêu biểu về ý thức lịch sử cuối thời Goryeo.
Nhận xét
Đăng nhận xét