Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Xuất thân trong gia đình Nho học
Ki Sam-yeon (Kỳ Tam Diễn), hiệu Seongjae, sinh ngày 18/1/1851 tại Jangseong, tỉnh Jeolla Nam ngày nay. Ông trưởng thành trong một gia đình Nho học truyền thống và theo học học giả Tân Nho giáo Ki Jeong-jin, một bậc trưởng thượng trong dòng họ. Gia tộc này về sau có nhiều người tham gia chỉ huy các đội nghĩa binh chống Nhật.
Ki Sam-yeon có ba người vợ, các con gồm hai con trai là U-hyeon và U-saeng cùng nhiều con gái. Một trong những người con gái của ông tên Ik-seon.
Hai lần tìm đường dựng nghĩa binh
Sau sự kiện Hoàng hậu Myeongseong bị sát hại, Ki Sam-yeon cùng Ki U-man tập hợp nghĩa binh, từ Jangseong tiến về Naju để chiêu mộ lực lượng và dự định khởi binh tại Gwangsan. Tuy nhiên, triều đình cử quan đến truyền lệnh của nhà vua, thuyết phục lực lượng giải tán nên kế hoạch đầu tiên không được thực hiện.
Cho rằng mệnh lệnh trên không phản ánh ý muốn thực sự của vua Gojong, Ki Sam-yeon tiếp tục chuẩn bị khởi nghĩa. Kế hoạch bị lộ do một thành viên Iljinhoe tố giác. Ông bị bắt đúng ngày tổ chức hôn lễ cho con gái, sau đó lần lượt bị giam tại Jeonju và nhà lao của Pyeongniwon ở Seoul. Hơn một tháng sau, ông trốn thoát nhờ sự giúp đỡ của người đứng đầu Pyeongniwon Lee Yong-tae rồi sống ẩn náu.
Tập hợp nghĩa binh vùng Honam
Năm 1907, sau khi quân đội Đế quốc Đại Hàn bị giải tán, phong trào nghĩa binh bùng lên trở lại tại nhiều địa phương. Tháng 9 cùng năm, Ki Sam-yeon hội quân tại Seoksuseungam trên núi Suroksan và được suy tôn làm thủ lĩnh Liên minh nghĩa binh Honam, lực lượng hoạt động chủ yếu ở khu vực tây nam bán đảo Triều Tiên.
Ngày 23/9, trên đường tiến về chùa Munsuam ở Gochang, đơn vị của ông giao chiến với một lực lượng đang áp sát và giành thắng lợi lớn. Quan chức cùng người dân Gochang cung cấp vũ khí, quân dụng và lương thực cho nghĩa binh. Lực lượng này sau đó liên tiếp giành ưu thế tại Gochang, Yeonggwang, Buan và Jeongeup. Đến tháng 12, nhờ sự phối hợp từ một số quan chức ở Gwangju, trong đó có Choe Sang-jin, địa bàn hoạt động của nghĩa quân tiếp tục được mở rộng.
Chiến dịch Beopseongpo và chuyển sang du kích
Để bảo đảm lương thực, ngày 7/12, khoảng 100 nghĩa binh tập kích và đốt đồn cảnh sát tại Beopseongpo, đồng thời lấy thóc trong kho. Sau khi giữ lại phần cần thiết làm quân lương và quân phí, họ chia số còn lại cho người dân.
Khi tình hình chiến sự thay đổi, lực lượng nghĩa binh được chia thành những đơn vị nhỏ để tiến hành chiến tranh du kích. Một đơn vị do Kim Jun chỉ huy giành thắng lợi lớn trong trận Mudongchon.
Đến mùa đông, thời tiết khắc nghiệt khiến nhiều nghĩa binh phân tán. Ki Sam-yeon tìm cách liên lạc với các đơn vị để lên kế hoạch tiến công Jangseong vào ngày Đông chí, nhưng kế hoạch không thành. Ông tiếp tục dự định đánh lại Gomagwon sau thời gian cho quân nghỉ tại Seousan, song phải rút lui trong quá trình di chuyển.
Thoát vây ở thành Chuwolsan
Ngày 27/12, Ki Sam-yeon đưa lực lượng vào thành Chuwolsan hiểm trở ở Damyang để chuẩn bị đón năm mới. Mưa lớn trút xuống trong đêm, khiến những binh sĩ phải ngủ ngoài trời chịu rét và việc canh phòng trở nên lỏng lẻo. Đối phương nhân cơ hội mở cuộc bao vây, làm hàng chục người thương vong. Ki Sam-yeon thoát khỏi vòng vây khi sương mù bất ngờ phủ xuống.
Bị thương sau cuộc rút lui, ông đến nhà người họ hàng Ki Gu-yeon trong vùng núi Bokheung, Sunchang để điều trị. Ông yêu cầu binh sĩ về ăn Tết và tập hợp trở lại vào rằm tháng Giêng, còn bản thân ẩn náu trong một ngôi nhà dân tại Gusudong.
Bị bắt và xử bắn
Ngày đầu năm âm lịch, hàng chục người ập vào nơi ẩn náu và chĩa súng, lưỡi lê vào chủ nhà. Để tránh liên lụy đến người dân, Ki Sam-yeon tự ra chịu bắt. Hay tin, Kim Jun đánh lui đối phương tại Changpyeong rồi dẫn 30 nghĩa binh đến Gyeongyang, nhưng khi đó thủ lĩnh của họ đã bị giam tại đồn cảnh sát.
Ngày 3/2/1908, tức mùng 2 tháng Giêng âm lịch, Ki Sam-yeon bị xử bắn trên bãi cát dưới cầu Seocheongyo ở Gwangju. Trước lúc qua đời, ông để lại một bài thơ chữ Hán, bày tỏ nỗi day dứt vì xuất quân nhưng chưa giành được thắng lợi.
Phong trào tiếp tục sau khi thủ lĩnh hy sinh
Sau cái chết của Ki Sam-yeon, nghĩa binh Honam được tổ chức lại thành các lực lượng do Kim Jun, Lee Seok-yong và Kim Yong-gu chỉ huy, tiếp tục chiến đấu chống Nhật. Khi Kim Jun hy sinh, những người như Jo Gyeong-hwan kế tục cuộc đấu tranh.
Năm 1966, một bia tưởng niệm Ki Sam-yeon được dựng tại thị trấn Jangseong. Ông được ghi nhớ là người đã tập hợp nghĩa binh vùng Honam sau khi quân đội Đế quốc Đại Hàn bị giải tán, chỉ huy nhiều trận đánh và duy trì cuộc kháng chiến bằng các chiến dịch tập kích, tiếp tế cùng phương thức tác chiến du kích.
Nhận xét
Đăng nhận xét