Iliad của Homer: Bản anh hùng ca bất hủ về cơn thịnh nộ của Achilles trong những ngày cuối cuộc chiến thành Troy
Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Iliad (Ἰλιάς) của Homer là một trong những tác phẩm văn học cổ xưa nhất còn được lưu truyền rộng rãi đến ngày nay. Sử thi Hy Lạp cổ đại này tập trung khắc họa cơn thịnh nộ của Achilles, chiến binh lừng danh trong những tuần cuối cùng của cuộc chiến thành Troy. Cùng với , tác phẩm được xem là một trong hai sử thi lớn nhất của Hy Lạp cổ đại và thường được đánh giá là một trong những nền tảng đầu tiên của văn học châu Âu.
Tác phẩm kinh điển về cuộc chiến thành Troy
Tiêu đề Iliad có nghĩa là câu chuyện về Ilion, tên gọi khác của thành Troy. Tác phẩm gồm 24 quyển, với 15.693 dòng thơ theo bản tiêu chuẩn, được sáng tác bằng thể thơ sáu nhịp daktylos (dactylic hexameter).
Nội dung diễn ra trong giai đoạn cuối của cuộc chiến thành Troy, khi liên quân Hy Lạp do người Mycenae dẫn đầu đã vây hãm thành phố suốt 10 năm. Thay vì kể lại toàn bộ cuộc chiến, Homer lựa chọn một khoảng thời gian ngắn để làm nổi bật xung đột, danh dự, sự mất mát và khát vọng trả thù của con người.
Nhân vật trung tâm là Achilles. Cơn giận của anh bắt đầu từ cuộc tranh chấp với Agamemnon, vị vua chỉ huy quân Hy Lạp, sau khi người này tước mất Briseis, chiến lợi phẩm mà Achilles đang nắm giữ. Bị xúc phạm, Achilles rút khỏi chiến trường và cầu xin thần Zeus khiến quân Hy Lạp thất thế. Sự vắng mặt của chiến binh mạnh nhất nhanh chóng làm thay đổi cục diện cuộc chiến.
Từ cuộc tranh chấp đến bi kịch của các chiến binh
Ở những quyển đầu, tác phẩm giới thiệu nguyên nhân sâu xa của cuộc chiến thông qua câu chuyện Paris, hoàng tử thành Troy, đưa Helen, vợ của Menelaus, rời khỏi Sparta. Cuộc đối đầu trực tiếp giữa Paris và Menelaus không thể giải quyết xung đột khi các vị thần can thiệp, khiến thỏa thuận đình chiến bị phá vỡ.
Các quyển tiếp theo mô tả những trận chiến dữ dội giữa hai phe. Diomedes lập nhiều chiến công, thậm chí làm bị thương các vị thần Aphrodite và Ares. Trong khi đó, Hector, hoàng tử thành Troy, hiện lên không chỉ như một chiến binh mà còn là người chồng và người cha. Cuộc chia tay giữa Hector với vợ Andromache và con trai Astyanax là một trong những khoảnh khắc giàu cảm xúc của sử thi.
Khi Achilles tiếp tục từ chối trở lại chiến trường, quân Hy Lạp ngày càng bị dồn ép. Agamemnon cử Odysseus, Ajax và Phoenix đến thuyết phục Achilles bằng lời xin lỗi, Briseis cùng nhiều món quà quý giá, nhưng không thành công. Cuộc chiến tiếp tục leo thang, với sự can thiệp liên tục của các vị thần trên đỉnh Olympus.
Cái chết của Patroclus và cuộc trả thù của Achilles
Bước ngoặt lớn xảy ra khi Patroclus, người đồng hành thân thiết của Achilles, mượn áo giáp của anh để ra trận. Sau khi tiêu diệt Sarpedon, con trai thần Zeus, Patroclus tiến sát thành Troy nhưng bị các vị thần làm suy yếu trước khi Hector kết liễu anh.
Cái chết của Patroclus khiến Achilles quyết định quay lại chiến trường, dù biết rằng việc giết Hector có thể dẫn đến cái chết của chính mình. Thần Hephaestus chế tạo cho anh bộ áo giáp mới cùng chiếc khiên được trang trí công phu theo lời đề nghị của nữ thần Thetis, mẹ Achilles.
Trong trận đối đầu cuối cùng, Hector ban đầu cố gắng tránh Achilles nhưng cuối cùng bị nữ thần Athena đánh lừa và phải đối mặt với đối thủ. Achilles dùng giáo đâm vào cổ Hector, giết chết vị hoàng tử thành Troy. Trong cơn giận dữ, anh buộc thi thể Hector vào chiến xa và kéo đi, bất chấp nỗi đau của gia đình người đã khuất.
Kết thúc bằng sự cảm thông giữa hai kẻ thù
Đoạn kết của Iliad không tập trung vào chiến thắng quân sự mà hướng đến sự hòa giải. Theo quyết định của Zeus, Achilles phải trả lại thi thể Hector. Vua Priam, cha của Hector, bí mật đến doanh trại quân Hy Lạp dưới sự dẫn đường của thần Hermes để cầu xin Achilles trao trả thi thể con trai.
Trước nỗi đau của người cha mất con, Achilles bật khóc và dần kiềm chế cơn thịnh nộ. Hai người cùng chia sẻ nỗi đau mất mát do chiến tranh gây ra, dù đứng ở hai chiến tuyến đối địch. Tác phẩm khép lại bằng lễ tang Hector, thay vì cảnh thành Troy thất thủ.
Đây cũng là điểm thường bị hiểu nhầm: Iliad không kể cảnh thành Troy bị chiếm đóng hay câu chuyện con ngựa gỗ thành Troy. Những sự kiện này thuộc các truyền thuyết và tác phẩm khác trong hệ thống thần thoại Hy Lạp.
Di sản văn học và những tranh luận về Homer
Các nhà nghiên cứu thường đặt thời điểm sáng tác Iliad vào khoảng cuối thế kỷ VIII đến đầu thế kỷ VII trước Công nguyên, trong đó quan điểm phổ biến nghiêng về nửa sau thế kỷ VIII trước Công nguyên. Tuy nhiên, danh tính Homer, quá trình hình thành tác phẩm và mức độ phản ánh lịch sử của câu chuyện vẫn là chủ đề tranh luận, thường được gọi chung là vấn đề Homer.
Trong xã hội Hy Lạp cổ đại, Iliad không chỉ là tác phẩm giải trí mà còn đóng vai trò quan trọng trong giáo dục. Các nghệ sĩ ngâm thơ chuyên nghiệp, được gọi là rhapsode, từng trình diễn tác phẩm tại những lễ hội lớn như Panathenaia. Qua nhiều thế kỷ, sử thi này tiếp tục trở thành đối tượng nghiên cứu quan trọng của ngành ngữ văn cổ điển.
Ngay từ câu mở đầu, Homer đã xác định chủ đề trung tâm: cơn thịnh nộ của Achilles và những tai họa mà nó gây ra cho quân Hy Lạp. Bằng câu chuyện về chiến tranh, lòng kiêu hãnh, tình bạn, mất mát và lòng trắc ẩn, Iliad vượt khỏi phạm vi một bản anh hùng ca quân sự để trở thành tác phẩm phản ánh những xung đột sâu sắc trong bản chất con người.
Nhận xét
Đăng nhận xét