Beethoven: Thiên tài mở rộng khuôn khổ cổ điển và đặt nền móng cho âm nhạc lãng mạn

Beethoven: Thiên tài mở rộng khuôn khổ cổ điển và đặt nền móng cho âm nhạc lãng mạn

Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết

Từ Bonn đến kinh đô âm nhạc Vienna

Ludwig van Beethoven là nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano người Đức, sinh tại Bonn và dành phần lớn sự nghiệp ở Vienna. Hồ sơ rửa tội của ông ghi ngày 17/12/1770; ngày sinh thường được cho là 16/12, dù không có tài liệu xác nhận trực tiếp.

Beethoven xuất thân trong một gia đình có truyền thống âm nhạc. Ông nội từng là ca sĩ giọng trầm, sau đó trở thành giám đốc âm nhạc tại cung đình Tuyển hầu tước Köln. Cha ông, Johann, là ca sĩ giọng nam cao, đồng thời dạy đàn phím và violin. Trong bảy người con của gia đình, chỉ Beethoven và hai em trai sống qua thời thơ ấu.

Những bài học âm nhạc đầu tiên của Beethoven đến từ người cha, với cách giáo dục đặc biệt khắc nghiệt. Có khi ông bị kéo khỏi giường giữa đêm để luyện đàn. Năm 1778, khi tổ chức buổi biểu diễn công khai đầu tiên cho con, Johann còn quảng cáo Beethoven mới 6 tuổi thay vì 7 tuổi, với mong muốn xây dựng hình ảnh thần đồng tương tự Mozart.

Người thầy có ảnh hưởng lớn nhất trong thời niên thiếu của Beethoven là Christian Gottlob Neefe. Neefe dạy ông sáng tác, đưa ông đến với âm nhạc của Johann Sebastian Bach và tạo điều kiện để ông làm trợ lý chơi đàn organ tại nhà nguyện cung đình. Tác phẩm đầu tiên được xuất bản của Beethoven, bộ biến tấu cho đàn phím WoO 63, ra mắt năm 1783; ba sonata piano WoO 47 cũng được công bố trong năm đó.

Gia đình von Breuning trở thành nơi nương tựa tinh thần, giúp Beethoven tránh xa đời sống gia đình nhiều bất hạnh. Helene von Breuning hướng ông đến văn học, thi ca và cách ứng xử trong xã hội. Tại đây, Beethoven gặp Bá tước Ferdinand von Waldstein, người về sau trở thành bạn và nhà bảo trợ tài chính.

Khẳng định tên tuổi tại Vienna

Sau khi mẹ qua đời năm 1787, Beethoven phải gánh thêm trách nhiệm gia đình. Cha ông rời cung đình năm 1789 vì chứng nghiện rượu kéo dài, và một nửa khoản lương hưu của người cha được chuyển thẳng cho Beethoven để nuôi gia đình. Ông kiếm sống bằng việc dạy piano và chơi viola trong dàn nhạc cung đình, qua đó tiếp xúc sâu hơn với các vở opera của Mozart, Gluck và Paisiello.

Beethoven có thể đã được giới thiệu với Joseph Haydn vào cuối năm 1790, khi nhà soạn nhạc nổi tiếng dừng chân tại Bonn trên đường sang London. Hai người gặp lại năm 1792. Cũng trong năm đó, Beethoven rời Bonn đến Vienna và định cư lâu dài. Waldstein từng gửi gắm kỳ vọng rằng, bằng sự lao động bền bỉ, ông sẽ tiếp nhận “tinh thần Mozart” từ đôi tay Haydn.

Tại Vienna, Beethoven học đối âm với Haydn, violin với Ignaz Schuppanzigh và phong cách sáng tác thanh nhạc Italy với Antonio Salieri. Sau khi Haydn sang Anh, ông tiếp tục học với Johann Georg Albrechtsberger cùng một số nhạc sĩ khác. Việc Bonn rơi vào tay quân Pháp cũng khiến nghĩa vụ trở về và nguồn lương cũ của Beethoven trên thực tế không còn.

Nhờ khả năng biểu diễn và ứng tấu, Beethoven nhanh chóng được giới quý tộc Vienna chú ý. Hoàng thân Lobkowitz, Hoàng thân Lichnowsky và Nam tước Gottfried van Swieten nằm trong số những người hỗ trợ tài chính cho ông. Năm 1795, Beethoven ra mắt công chúng Vienna với tư cách nghệ sĩ biểu diễn và xuất bản ba tam tấu piano Op. 1, bộ tác phẩm đầu tiên do chính ông đánh số. Khoản thu từ ấn phẩm này gần tương đương chi phí sinh hoạt trong một năm.

Cuối thập niên 1790, danh tiếng của Beethoven tiếp tục tăng lên. Ông chiến thắng Joseph Wölfl và Daniel Steibelt trong các cuộc so tài piano, xuất bản Sonata “Bi thương” Op. 13, viết sáu tứ tấu dây Op. 18 và hoàn thành Thất tấu Op. 20, một trong những tác phẩm được yêu thích nhất khi ông còn sống. Giao hưởng số 1 công diễn năm 1800, đánh dấu vị trí của Beethoven như gương mặt lớn thuộc thế hệ kế tiếp Haydn và Mozart.

Mất thính lực và bước ngoặt sáng tác

Các dấu hiệu suy giảm thính lực của Beethoven xuất hiện khoảng năm 1798. Đến năm 1801, ông bắt đầu tâm sự với những người bạn thân về triệu chứng này và những trở ngại trong giao tiếp xã hội. Chứng ù tai cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nghe. Nguyên nhân có thể là xơ cứng tai, đi kèm sự thoái hóa của dây thần kinh thính giác.

Năm 1802, theo lời khuyên của bác sĩ, Beethoven đến Heiligenstadt ở ngoại ô Vienna. Tại đây, ông viết một lá thư gửi các em trai, bộc lộ nỗi tuyệt vọng vì mất thính lực nhưng đồng thời khẳng định quyết tâm tiếp tục sống vì nghệ thuật. Lá thư không được gửi đi, chỉ được phát hiện sau khi ông qua đời và ngày nay được biết đến với tên gọi “Di chúc Heiligenstadt”.

Tình trạng suy giảm thính lực không ngăn Beethoven sáng tác, nhưng khiến ông khó duy trì hoạt động biểu diễn, vốn là nguồn thu nhập quan trọng. Ông cũng ngày càng bị cô lập. Trái với hình dung phổ biến rằng Beethoven hoàn toàn không còn nghe thấy gì, các ghi chép cho thấy đến những năm cuối đời ông vẫn có thể phân biệt một số âm trầm và âm thanh lớn, đột ngột.

Sau khi trở về từ Heiligenstadt, phong cách của Beethoven thay đổi rõ rệt. Giai đoạn này thường được gọi là thời kỳ giữa hoặc “thời kỳ anh hùng”, với quy mô tác phẩm lớn hơn và ngôn ngữ âm nhạc mang dấu ấn riêng. Những sáng tác tiêu biểu gồm Giao hưởng số 3 “Anh hùng”, các tứ tấu dây “Razumovsky”, Sonata “Waldstein”, Sonata “Appassionata”, Giao hưởng số 4 đến số 8, Concerto violin và vở opera duy nhất của ông, “Fidelio”.

Những cách tân ở giai đoạn cuối

Trong thời kỳ cuối, từ năm 1812 đến 1827, Beethoven để lại một số tác phẩm táo bạo nhất trong sự nghiệp. “Missa Solemnis” và Giao hưởng số 9 cùng được công diễn năm 1824. Việc đưa hợp xướng vào Giao hưởng số 9 đã tạo nên một trong những trường hợp lớn đầu tiên của thể loại giao hưởng hợp xướng.

Các biến tấu “Diabelli”, Sonata “Hammerklavier”, những sonata piano cuối đời và loạt tứ tấu dây viết trong các năm 1825-1826 cho thấy Beethoven tiếp tục mở rộng giới hạn của hình thức âm nhạc. Các tứ tấu cuối, trong đó có “Đại tẩu pháp”, thường được xem là đỉnh cao của thể loại này.

Beethoven qua đời tại Vienna ngày 26/3/1827, sau nhiều tháng nằm bệnh, hưởng dương 56 tuổi. Di sản của ông gồm chín bản giao hưởng, 32 sonata piano, năm concerto piano và 16 tứ tấu dây, bên cạnh concerto violin, tam tấu piano, sonata cho violin và cello, các tác phẩm thanh nhạc, “Fidelio” và “Missa Solemnis”.

Những tác phẩm định hình tên tuổi

Sonata piano “Ánh trăng” Op. 27 số 2, sáng tác năm 1802, được đề tặng học trò Giulietta Guicciardi và trở thành một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Beethoven. Trong một lá thư năm 1801, ông bày tỏ tình cảm với Guicciardi, nhưng khác biệt địa vị khiến mối quan hệ không thể tiến xa.

Giao hưởng số 3 “Anh hùng”, viết trong các năm 1803-1804 và công diễn năm 1805, dài và có phạm vi biểu đạt rộng hơn những bản giao hưởng trước đó. Tác phẩm ban đầu mang tên “Bonaparte”, phản ánh sự đồng cảm của Beethoven với lý tưởng của một nhà lãnh đạo cách mạng. Khi Napoleon tự xưng hoàng đế năm 1804, ông đã gạch bỏ tên này trên bìa bản nhạc. Bản in năm 1806 mang phụ đề tưởng nhớ một con người vĩ đại.

Giao hưởng số 5, công diễn năm 1808, là tác phẩm tiêu biểu của thời kỳ giữa. Nhà văn, nhà phê bình E. T. A. Hoffmann nhận xét năm 1810 rằng bản giao hưởng khơi dậy nỗi sợ hãi, đau đớn và niềm khao khát vô hạn, điều ông coi là bản chất của chủ nghĩa lãng mạn.

Từ nền tảng cổ điển của Haydn và Mozart, Beethoven đã mở rộng cấu trúc, quy mô và khả năng biểu đạt của giao hưởng, sonata piano và tứ tấu dây. Những cách tân ấy đưa âm nhạc châu Âu vượt khỏi khuôn khổ cổ điển, đồng thời mở đường cho thời kỳ lãng mạn.

Source: Original Korean article - Trendy News Korea

Nhận xét