Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Vị quan kế thừa truyền thống nghiên cứu nông nghiệp
Seo Yu-gu (1764-1845) là quan văn, học giả thực học, nhà nghiên cứu chính sách nông nghiệp và tác giả tiêu biểu vào cuối triều Joseon. Thành tựu lớn nhất của ông là hoàn thành Imwon Gyeongjeji, bộ bách khoa toàn thư 113 quyển tập hợp kiến thức về sản xuất và đời sống nông thôn.
Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống nghiên cứu nông học. Ông nội Seo Myeong-eung từng giữ chức Đại đề học, còn cha là Seo Ho-su, quan đứng đầu Bộ Lại. Seo Yu-gu sau đó được người chú họ Seo Cheol-su nhận làm con nuôi.
Năm 1790, dưới triều vua Jeongjo, ông đỗ khoa thi văn và bắt đầu đảm nhiệm nhiều chức vụ ở trung ương lẫn địa phương. Năm 1797, ông phụng mệnh nhà vua biên soạn Hyangnye Happyeon, một tài liệu về nghi lễ.
Khi làm huyện lệnh Sunchang ở tuổi 35, Seo Yu-gu đề xuất mỗi tỉnh bố trí một chuyên gia nông học để khảo sát kỹ thuật canh tác tại địa phương, sau đó tập hợp kết quả thành một bộ sách nông nghiệp quy mô toàn quốc. Đề xuất không được thực hiện, nhưng chủ trương sưu tầm sách nông nghiệp của vua Jeongjo đã thúc đẩy ông hệ thống hóa vốn tri thức được truyền lại trong gia đình.
Hơn 30 năm biên soạn ở nông thôn
Sau khi vua Jeongjo qua đời năm 1800, gia đình Seo Yu-gu bị ảnh hưởng bởi một vụ án chính trị liên quan đến người chú Seo Hyeong-su. Năm 1806, ông chủ động rời quan trường và trở về quê. Đây cũng là thời điểm ông bắt đầu dồn sức tập hợp kiến thức về sản xuất và sinh hoạt nông thôn, lấy tác phẩm Sallim Gyeongje của Hong Man-seon làm một nền tảng tham khảo.
Seo Yu-gu sử dụng nhiều công trình trong nước, trong đó có Haedong Nongseo của cha ông, phần viết về nông nghiệp trong Gosa Sinseo của ông nội, cùng các sách như Jeungbo Sallim Gyeongje, Gwanong Socho, Bukhagui, Nongga Jipseong và Saekgyeong. Tổng cộng, ông tham khảo hơn 800 tài liệu của Triều Tiên và Trung Quốc.
Với sự hỗ trợ của con trai Seo U-bo, công việc biên soạn kéo dài hơn 30 năm. Khi bước vào tuổi 60, Seo Yu-gu trở lại làm quan, lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như quan sát sứ Jeolla, phủ doãn Uiju, Đại tư thành, lưu thủ Ganghwa, thượng thư của sáu bộ và Đại đề học. Năm 1838, ông tiếp tục được bổ nhiệm làm Đại tư hiến.
Sau khi nghỉ quan, ông hoàn thành Imwon Gyeongjeji nhưng không đủ nguồn lực tài chính để xuất bản. Tương truyền, Seo Yu-gu qua đời ở tuổi 82 tại Dureung, Namyangju, trong tiếng đàn geomungo của người hầu cận bên cạnh.
Đưa tri thức nông nghiệp vào thực tế cứu dân
Seo Yu-gu không chỉ nghiên cứu nông nghiệp trên sách vở. Năm 1834, khi làm quan sát sứ Jeolla và đi thị sát khu vực Honam, ông tận mắt chứng kiến đời sống khó khăn của nông dân trong nạn mất mùa.
Ông nhờ phái đoàn ngoại giao sang Nhật Bản tìm giống khoai lang, sau đó phân phát cho các địa phương và khuyến khích người dân trồng loại cây này. Để việc phổ biến khoai lang có hiệu quả, ông tham khảo Gamjeobo của Gang Pil-ri, Gamje Sinbo của Kim Jang-sun cùng các tài liệu liên quan của Trung Quốc và Nhật Bản, rồi biên soạn Jongjeobo hướng dẫn canh tác.
Thông qua Gyeonggyechaek, một tác phẩm bàn về chính sách nông nghiệp, cùng nhiều bài viết và tấu sớ, ông liên tục đề nghị cải tiến phương pháp sản xuất. Cách tiếp cận này phản ánh rõ tinh thần thực học: kiến thức phải có khả năng giải quyết khó khăn trong đời sống.
Bức tranh toàn diện về nông thôn Joseon
Imwon Gyeongjeji gồm 113 quyển, khoảng 28.000 mục và 2,52 triệu chữ, được chia thành 16 phần. Bộ sách tập trung vào nông nghiệp và đời sống nông thôn của tầng lớp sĩ phu, nhưng phạm vi nội dung trải rộng từ trồng trọt, chăn nuôi, thực phẩm, y dược đến kiến trúc, giao thông, nghi lễ và quản lý tài sản. Ngoài văn bản, sách còn có nhiều hình vẽ, sơ đồ và ghi chép cả ngày họp chợ tại các vùng trên bán đảo Triều Tiên.
Phần Bonriji trình bày chế độ ruộng đất, thủy lợi, thổ nhưỡng, khí tượng nông nghiệp, khai hoang, canh tác, phân bón, giống cây, trồng ngũ cốc, phòng tránh thiên tai, lịch công việc nhà nông và công trình tưới tiêu. Gwanhyuji hệ thống tên gọi cùng cách gieo trồng rau rừng, rong biển, rau và dược liệu. Yewonji mô tả hơn 50 loài hoa, còn Manhakji ghi lại giống, phương pháp trồng, khai thác và bảo quản nhiều loại cây, trong đó có 31 loại quả và 15 loại dưa.
Jeongongji đề cập cây dâu, tơ lụa, bông, dệt và nhuộm. Wiseonji bàn về dự báo khí tượng nông nghiệp dựa trên hiện tượng tự nhiên và quan sát thiên văn. Jeoneoji hướng dẫn chăn nuôi, chữa bệnh cho gia súc, săn bắt động vật hoang dã, nhận biết cá và sử dụng ngư cụ.
Jeongjoji tập trung vào đặc tính dược học của thực phẩm, cách chế biến món ăn, gia vị và rượu. Seomyongji trình bày kỹ thuật xây dựng, đo lường, công cụ thủ công, nông cụ, trang phục, trang trí nội thất và phương tiện đi lại, đồng thời so sánh cách làm của Trung Quốc với Joseon.
Boyangji đề cập chế độ ăn, rèn luyện tinh thần, nuôi dạy trẻ và chăm sóc sức khỏe theo mùa. Injeji, phần dài tới 28 quyển, tập trung vào y dược, phương pháp ứng phó khi thiếu đói và giới thiệu 260 loại thực phẩm cứu đói.
Các phần còn lại mở rộng sang nghi lễ cưới hỏi, tang ma và tế lễ tại địa phương; phương pháp đọc sách và những kỹ nghệ mà tầng lớp nho sĩ rèn luyện; thú vui của sĩ phu; địa lý Joseon; cũng như quản lý thu chi, tiết kiệm, dự phòng, thương mại và tài sản. Phần cuối còn ghi chép lịch họp chợ trên toàn quốc.
Tinh thần thực học hướng đến cuộc sống đủ đầy
Ngoài Imwon Gyeongjeji, Seo Yu-gu còn để lại nhiều tác phẩm như Nanhwo Eomokji, Gyeongsolji, Ongchiji, Nupango, Pungseok Jeonjip và Beongye Sigo. Trọng tâm trong học thuật của ông là thu thập thông tin có thể áp dụng trực tiếp vào đời sống người dân.
Ông từng phê phán những nho sĩ chỉ quanh quẩn với tranh luận Tân Nho giáo là làm ra những thứ vô dụng như canh nấu bằng đất và bánh làm bằng giấy. Trong cách đánh giá hiện đại, nếu học giả Jeong Yak-yong thường được nhắc đến với khát vọng cải cách luật pháp và thể chế để xây dựng một quốc gia đúng nghĩa, Seo Yu-gu được nhìn nhận là người hình dung về một đất nước thịnh vượng hơn thông qua việc cải thiện đời sống dân chúng.
Giá trị của Imwon Gyeongjeji được chú ý trở lại cùng sự phát triển của nghiên cứu quốc học vào thập niên 1930. Tuy nhiên, quy mô đồ sộ và văn bản Hán cổ khiến việc dịch thuật gặp nhiều khó khăn. Năm 2008, Jeong Myeong-hyeon cùng các cộng sự thành lập Viện Nghiên cứu Imwon Gyeongje để triển khai dịch thuật có hệ thống. Quỹ Văn hóa Pungseok, ra đời năm 2015, tiếp tục hỗ trợ dịch sách, tổ chức hội thảo học thuật và vận hành một viện nghiên cứu ẩm thực.
Với mục tiêu đưa thêm càng nhiều tri thức hữu ích càng tốt vào tác phẩm, Seo Yu-gu đã để lại một kho tư liệu đặc biệt về xã hội Joseon. Ngày nay, Imwon Gyeongjeji có thể được xem như một cơ sở dữ liệu giúp tái dựng gần như trọn vẹn nhịp sống 365 ngày của cư dân nông thôn thời bấy giờ.
Nhận xét
Đăng nhận xét