Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Lý Thượng Tái và hành trình từ quan lại khai hóa đến nhà hoạt động dân tộc
Lý Thượng Tái (Wolnam Lee Sang-jae) là một nhân vật tiêu biểu trong giai đoạn chuyển biến từ Triều Tiên cuối thế kỷ 19 sang thời kỳ mất chủ quyền. Ông sinh năm 1850 tại vùng Hansan, nay thuộc Seocheon, tỉnh Chungcheong Nam, trong một gia đình có truyền thống học vấn.
Năm 1887, ông theo Phác Định Dương (Park Jeong-yang), người đứng đầu phái bộ ngoại giao đầu tiên của Triều Tiên tại Mỹ, sang Washington với vai trò thư ký cấp hai. Khi nhà Thanh tìm cách can thiệp vào quan hệ ngoại giao giữa Triều Tiên và Mỹ, Lý Thượng Tái đã trực tiếp đàm phán với công sứ nhà Thanh, góp phần để phái bộ Triều Tiên có thể trình quốc thư độc lập với Mỹ.
Trước đó, ông từng tham gia chuyến khảo sát Nhật Bản năm 1881, nơi ông chứng kiến những thay đổi của xã hội hiện đại. Những trải nghiệm này ảnh hưởng lớn đến tư tưởng cải cách của ông và đưa ông trở thành một quan lại thuộc phái khai hóa.
Vai trò trong phong trào Độc lập hội và các hoạt động cải cách
Năm 1896, Lý Thượng Tái cùng Từ Tái Bật (Seo Jae-pil), Doãn Trí Hạo (Yun Chi-ho) và những người khác thành lập Độc lập hội (Dongnip Association), một tổ chức thúc đẩy cải cách và ý thức dân quyền.
Ông tham gia tổ chức các cuộc họp quần chúng Mangmin Gongdonghoe tại Jongno, Seoul, nơi đưa ra các kiến nghị về cải cách chính trị và tăng cường quyền tự chủ quốc gia. Hoạt động này khiến ông cùng nhiều đồng sự bị bắt giam, nhưng sau đó được trả tự do.
Lý Thượng Tái cũng tham gia xây dựng hệ thống giáo dục mới, thúc đẩy việc thành lập các trường đào tạo giáo viên, trung học, tiểu học và ngoại ngữ. Ông từng phản đối yêu cầu chỉ tuyển giáo viên Nhật Bản tại trường ngoại ngữ và lựa chọn cả giáo viên Mỹ, Pháp.
Bảo vệ tổ chức thanh niên trong thời kỳ mất nước
Sau khi Đại Hàn Đế Quốc bị Nhật Bản sáp nhập năm 1910, Lý Thượng Tái chuyển trọng tâm sang các hoạt động giáo dục và xã hội. Năm 1913, ông đảm nhận vị trí tổng thư ký của YMCA Triều Tiên, giúp tổ chức này duy trì hoạt động trong bối cảnh nhiều tổ chức dân sự khác bị giải thể.
Ông tiếp tục phát triển mạng lưới YMCA trên toàn quốc, kết nối các tổ chức sinh viên và thanh niên. Trong phong trào độc lập ngày 1/3/1919, ông bị liên quan và phải chịu án tù sáu tháng, dù trước đó ông đã từ chối ký vào bản Tuyên ngôn Độc lập cùng 33 đại diện dân tộc.
Trong những năm 1920, ông tiếp tục dẫn dắt các hoạt động khuyến khích giáo dục, phong trào tiết kiệm hàng nội địa, hướng đạo sinh và các phong trào nông thôn. Ông cũng tham gia thành lập Hội Giáo dục Triều Tiên và vận động xây dựng đại học dân lập, dù kế hoạch này không thành công do sự cản trở của chính quyền thực dân Nhật Bản.
Chủ tịch đầu tiên của Tân Cán Hội và di sản lịch sử
Ngày 15/2/1927, Tân Cán Hội (Singanhoe) được thành lập với sự tham gia của các lực lượng dân tộc chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Dù đang lâm bệnh, Lý Thượng Tái vẫn nhận lời làm chủ tịch sáng lập.
Ông qua đời ngày 29/3/1927 tại một căn phòng thuê ở Seoul, hưởng thọ 78 tuổi. Người được biết đến với lối sống giản dị này để lại khoản nợ gạo, sau đó được những người đồng chí như Doãn Trí Hạo, Lý Thừa Vãn, Kim Thành Tú và An Xương Hạo quyên góp thanh toán.
Chính phủ Hàn Quốc năm 1962 đã truy tặng ông Huân chương Kiến quốc hạng Tổng thống. Trong lịch sử Hàn Quốc, Lý Thượng Tái thường được nhắc đến như một nhà hoạt động đã đặt trọng tâm vào giáo dục, thanh niên và việc nâng cao năng lực của người dân trong thời kỳ đất nước đối mặt với nhiều biến động.
Nhận xét
Đăng nhận xét