Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Từ võ quan đến người chỉ huy nghĩa binh
Lee Kang-nyeon (1858-1908), hiệu Un-gang, là một trong những thủ lĩnh nghĩa binh chống Nhật nổi bật vào cuối triều Joseon và thời Đế quốc Đại Hàn. Ông sinh tại Mungyeong, tỉnh Gyeongsang Bắc, là hậu duệ đời thứ 18 của Hoàng tử Hyoryeong, con trai thứ hai của vua Taejong.
Sau khi đỗ khoa thi võ năm 1880, Lee Kang-nyeon làm võ quan trong triều đình. Khi cuộc đảo chính Gapsin nổ ra năm 1884, ông rời quan trường, trở về quê nhà. Trong phong trào nông dân Donghak năm 1894, ông chỉ huy lực lượng tại Mungyeong chống quân Nhật và giới quan lại tham nhũng.
Khởi nghĩa tại Mungyeong
Sau vụ Hoàng hậu Myeongseong bị sát hại và chính quyền ban hành lệnh cắt tóc năm 1895, Lee Kang-nyeon dùng tài sản gia đình để chuẩn bị lực lượng. Ngày 11-1-1896, ông phát động nghĩa binh tại Mungyeong, bắt quan sát sứ Andong Kim Seok-jung cùng hai viên cảnh sát Lee Ho-yun và Kim In-dam, sau đó xử tử họ trước đám đông tại chợ Nongam.
Ông tiếp tục tới Jecheon, theo học thủ lĩnh nghĩa binh Yu In-seok và đảm nhiệm vai trò chỉ huy lực lượng cơ động. Đơn vị của ông hoạt động quanh Mungyeong, Pyeongcheon và đèo Joryeong. Sau thất bại trước quân triều đình tại Jecheon vào tháng 4-1896, Lee giải tán lực lượng rồi theo Yu In-seok sang Liêu Đông. Ba năm sau, ông trở về bán đảo Triều Tiên và chuyên tâm nghiên cứu tại Danyang.
Chỉ huy lực lượng liên quân 13 tỉnh
Năm 1907, sau sự kiện phái đoàn mật tại La Hay, vua Gojong bị buộc thoái vị và quân đội Đại Hàn bị giải tán theo một hiệp ước với Nhật Bản. Lee Kang-nyeon một lần nữa tập hợp nghĩa binh tại Yeongchun. Ông phối hợp với lực lượng của Min Geung-ho, một chỉ huy quân đội nổi dậy tại Wonju, tiến đánh Chungju và giao chiến với quân Nhật ở Jecheon.
Trong những tháng tiếp theo, lực lượng của Lee giành được nhiều thắng lợi tại Ssarijae, Jukryeong, Goripyeong và Baekjadong. Tháng 12-1907, nghĩa binh từ nhiều tỉnh tập trung ở Yangju, thành lập liên quân 13 tỉnh với mục tiêu tiến công Seoul. Lee Kang-nyeon tham gia với cương vị “Hoseo Changui Daejang”, tức tổng chỉ huy nghĩa binh vùng Hoseo, khu vực tương ứng với hai tỉnh Chungcheong ngày nay.
Kế hoạch tiến vào Seoul không thành, nhưng từ mùa xuân năm 1908, ông tiếp tục chỉ huy các trận đánh tại Yongsodong, Galgidong, chùa Baekdamsa và Seobyeok thuộc Andong, đồng thời hoạt động ở Gapyeong, Inje, Gangneung và Yangyang.
Địa bàn của lực lượng trải rộng qua các tỉnh Gangwon, Chungcheong và Gyeongsang Bắc. Phần lớn binh sĩ là người địa phương, am hiểu địa hình. Nhờ kỷ luật nghiêm và sự ủng hộ mạnh mẽ của dân chúng, đội quân của Lee Kang-nyeon trở thành một trong những lực lượng nghĩa binh khiến quân Nhật lo ngại nhất.
Bị bắt và xử tử tại Seoul
Ngày 4-6-1908, trong trận đánh với quân Nhật tại khu vực Cheongpung và Jakseong, Lee Kang-nyeon trúng đạn vào mắt cá chân và bị bắt. Sau thời gian bị giam tại Suwon, ông được áp giải đến Bộ Chỉ huy Hiến binh Nhật ở Seoul ngày 8-7, rồi chuyển sang tòa án Pyeongniwon.
Ngày 22-9, ông bị tuyên án treo cổ và sau đó bị hành quyết tại nhà tù Seodaemun ở Seoul. Theo di nguyện, thi thể ông được giao cho hai con trai Lee Seung-jae, Lee Geung-jae và chỉ huy Kwon Yong-il. Phần mộ ban đầu nằm dưới khu lăng của Hoàng tử Hyoryeong tại Gwacheon, sau đó được di dời qua Jecheon rồi tới Sangju.
Di sản và sự tưởng niệm
Lee Kang-nyeon để lại tác phẩm “Un-gang văn tập”. Các học trò và thuộc cấp cũ cũng biên soạn “Nhật ký khởi nghĩa của tiên sinh Un-gang”, ghi lại quá trình hoạt động của ông. Năm 1962, Chính phủ Hàn Quốc truy tặng ông Huân chương Kiến quốc hạng Đại Hàn Dân Quốc.
Do quá khứ chống Nhật của ông, gia đình phải rời quê và sống lẩn tránh. Trong thời gian này, hơn 3.000 pyeong đất của gia đình tại Mungyeong được cho là đã bị ba người Nhật cùng một người Triều Tiên làm việc cho cảnh sát thuộc địa chiếm đoạt. Con trai ông bị đe dọa bằng vũ khí và buộc đóng dấu vào giấy tờ để tạo ra giao dịch mua bán đất trên danh nghĩa.
Nhận xét
Đăng nhận xét