Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Kim Dae-geon, tên thánh Andrea, là linh mục Công giáo người Hàn Quốc đầu tiên. Ông được thụ phong tại Thượng Hải năm 1845 và chịu tử đạo ở tuổi 26 tại Seoul vào năm sau. Cuộc đời ngắn ngủi của ông gắn với những cuộc vượt biển, hành trình tìm đường đưa các nhà truyền giáo vào Joseon và thời kỳ Công giáo bị đàn áp khốc liệt trên bán đảo Triều Tiên.
Tuổi thơ trong một gia đình Công giáo bị bách hại
Kim Dae-geon sinh ngày 21/8/1821 tại làng Solmoe, nay thuộc thành phố Dangjin, tỉnh Chungcheong Nam. Tên thời thơ ấu của ông là Jae-bok, tên ghi trong gia phả là Ji-sik. Tên thánh Andrea được tiếp nối từ người chú họ Kim Han-hyeon, một tín hữu đã tử đạo.
Gia đình ông từng có ruộng đất và người làm quan, nhưng bắt đầu theo Công giáo vào khoảng năm 1784. Trong nhiều thập niên sau đó, các thành viên liên tiếp bị bắt hoặc hành quyết vì đức tin. Cụ cố Kim Jin-hu qua đời trong tù năm 1814 sau hơn 10 năm bị giam; Kim Han-hyeon bị chém đầu năm 1816; bà cô Kim Teresa bị siết cổ chết tại cơ quan cảnh sát ở Seoul năm 1840.
Do những cuộc bách hại khiến gia cảnh sa sút, gia đình Kim Dae-geon chuyển tới vùng Yongin khi ông lên 7 tuổi. Năm 1839, cha ông là Kim Je-jun bị bắt, tra tấn và xử chém bên ngoài cổng Seosomun ở Seoul vì đã đưa con ra nước ngoài học để trở thành linh mục. Gia đình Kim Dae-geon có người tử đạo trong bốn thế hệ.
Hành trình học đạo từ Macau đến Manila
Năm 1836, khi 15 tuổi, Kim Dae-geon được linh mục Pierre Maubant chọn làm chủng sinh. Sau thời gian học tiếng Latin và rèn luyện đời sống giáo sĩ tại Hanyang, tên gọi cũ của Seoul, ông rời Joseon cùng Choe Yang-eop và Choe Bang-je vào tháng 12/1836. Đoàn vượt qua Mãn Châu và Liêu Đông, tới Macau ngày 7/6/1837.
Tại đây, các nhà truyền giáo thuộc Hội Thừa sai Paris dạy nhóm chủng sinh Joseon thần học, triết học, địa lý, lịch sử, tiếng Latin và tiếng Pháp. Kim Dae-geon còn bộc lộ năng khiếu hội họa, đến mức các giáo sư nhận xét rằng nếu không đi tu, ông có thể trở thành họa sĩ.
Quá trình du học không thuận lợi. Kim Dae-geon có thể trạng yếu, gặp khó khăn trước khác biệt văn hóa Đông - Tây, còn Choe Bang-je qua đời vì bệnh vào cuối tháng 11/1837. Bất ổn xã hội liên quan đến hoạt động xuất khẩu thuốc phiện của Anh cùng sức ép từ chính quyền Bồ Đào Nha buộc các nhà truyền giáo và chủng sinh phải rời Macau. Tháng 4/1839, họ tới Manila rồi chuyển đến một tu viện của dòng Đa Minh tại Lolomboy, Philippines, nơi Kim Dae-geon dần phục hồi sức khỏe.
Những chuyến đi mở đường về Joseon
Năm 1842, thuyền trưởng Jean-Baptiste Cécille của chiến hạm Pháp Érigone đề nghị Kim Dae-geon làm phiên dịch trong chuyến đi có dự định tới Joseon. Ông trả lời bằng tiếng Latin để một nhà truyền giáo chuyển sang tiếng Pháp. Trên hành trình từ Manila tới Chu San, Trung Quốc, ông chứng kiến việc ký Hiệp ước Nam Kinh ngày 29/8/1842 và ghi lại sự kiện trong thư. Tuy nhiên, kế hoạch tới Joseon không thành vì chiến hạm có người bệnh và lịch trình hạn hẹp.
Sau khi được phong phó tế vào tháng 12/1844, Kim Dae-geon bí mật trở lại Joseon. Ông mua một con thuyền với giá 146 won, đặt tên là Raphael, rồi cùng 12 tín hữu rời cảng Jemulpo ngày 30/4/1845 để sang Thượng Hải. Con thuyền nhỏ chỉ dựa vào la bàn, nhiều lần đối mặt nguy cơ chìm giữa Hoàng Hải trước khi được một thuyền trưởng Trung Quốc giúp tới nơi.
Tại Thượng Hải, Kim Dae-geon làm phiên dịch để linh mục Dòng Tên Gotteland, người không biết tiếng Hàn, có thể nghe tín hữu Joseon xưng tội. Ngày 17/8/1845, ông được Giám mục Ferréol truyền chức tại nhà thờ Jinjiaxiang, trở thành linh mục Công giáo người Hàn Quốc đầu tiên. Một tuần sau, ông cử hành thánh lễ đầu tiên tại nhà thờ Hengtang.
Ngày 31/8, Kim Dae-geon cùng Giám mục Ferréol, linh mục Daveluy và các tín hữu trở về trên thuyền Raphael. Sau khi trôi dạt vì bão, đoàn cập bến Yongsu-ri trên đảo Jeju ngày 28/9, rồi tới Nabawi ở hạ lưu sông Geum ngày 12/10. Ông bắt đầu chăm sóc giáo dân tại Hanyang và tỉnh Gyeonggi, đồng thời tìm lại người mẹ phải phiêu bạt vì bách hại. Một nhiệm vụ quan trọng khác là khảo sát đường biển để đưa các nhà truyền giáo nước ngoài vào Joseon và duy trì liên lạc với cơ sở truyền giáo tại Trung Quốc.
Bản đồ, án tử và cuộc hành hình tại Saenamteo
Theo chỉ thị của Giám mục Ferréol, Kim Dae-geon khảo sát tuyến hàng hải quanh đảo Yeonpyeong. Ngày 5/6/1846, khi tìm cách chuyển bản đồ đánh dấu tuyến đường cho một tàu cá Trung Quốc, ông bị quan binh bắt giữ. Có nguồn cho rằng thân phận của ông bị phát hiện trong lúc phản đối việc trưng dụng tàu Trung Quốc.
Ngay cả khi bị tra tấn và giam cầm, kiến thức ngoại ngữ và địa lý của Kim Dae-geon vẫn được một số đại thần sử dụng. Theo đề nghị của họ, ông biên soạn tài liệu về địa lý thế giới, đồng thời vận dụng tiếng Latin để chuyển một bản đồ thế giới do Anh sản xuất sang tiếng Hàn và tô màu. Tấm bản đồ sau đó được dâng lên vua Heonjong.
Một số quan lại muốn cứu ông vì tiếc tài năng, nhưng lãnh nghị chính Gwon Don-in cho rằng việc tiếp xúc với người nước ngoài, học thần học và thực hiện công việc mục vụ phải bị trừng phạt. Ngày 15/9/1846, Kim Dae-geon bị kết án chém đầu vì theo Công giáo, tôn giáo khi ấy bị triều đình Joseon cấm.
Ngày hôm sau, ông bị hành hình theo hình thức bêu đầu trước quân đội tại Saenamteo bên sông Hàn, Seoul, khi mới 26 tuổi. Lời cuối ông gửi Giám mục Ferréol là nhờ chăm sóc mẹ mình. Trước khi chết, ông cũng viết thư khuyên các tín hữu đang bị đàn áp kính sợ Thiên Chúa và tránh phạm tội.
Thi hài ban đầu được chôn tạm trên bãi cát Saenamteo, sau đó được tín hữu Yi Min-sik bí mật đưa đi mai táng tại Anseong rồi chuyển tới thánh địa Mirinae. Ngày 5/7/1960, hài cốt của ông được an vị lại trong nhà thờ thuộc Đại học Công giáo Hàn Quốc ở Hyehwa-dong.
Nhân vật được tưởng niệm vượt ra ngoài Hàn Quốc
Giáo hoàng Piô IX tuyên phong Kim Dae-geon là Đấng đáng kính năm 1857. Ông được Giáo hoàng Piô XI phong chân phước ngày 5/7/1925 và được Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên thánh ngày 6/5/1984. Ngày lễ kính của ông là 5/7; Giáo hội Công giáo Hàn Quốc tôn kính ông như vị thánh bảo trợ hàng giáo sĩ nước này.
Tại kỳ họp Đại hội đồng lần thứ 40 ngày 14/11/2019, UNESCO chọn Kim Dae-geon là nhân vật kỷ niệm thế giới năm 2021, đúng dịp 200 năm ngày sinh của ông. UNESCO đánh giá cuộc đời và những đóng góp của vị linh mục phù hợp với các lý tưởng mà tổ chức theo đuổi. Ngày 16/9/2023, tượng Thánh Andrea Kim Dae-geon được đặt trên bức tường bên ngoài Vương cung thánh đường Thánh Phêrô tại Vatican.
Kim Dae-geon từng dùng từ “imja”, mang nghĩa người làm chủ, để chỉ Thiên Chúa là đấng tạo dựng thế giới. Dù sức khỏe yếu, ông đã đi qua Macau, Manila, Chu San, Thượng Hải và Joseon để học tập, trau dồi ngoại ngữ, chăm sóc tín hữu và mở những tuyến đường biển phục vụ hoạt động truyền giáo.
Nhận xét
Đăng nhận xét