Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Văn nhân tài hoa trưởng thành ở Tây Kinh
Jeong Ji-sang là quan văn, nhà thơ hoạt động dưới triều vua Yejong và Injong vào giai đoạn giữa của vương triều Goryeo. Ông có tên ban đầu là Jeong Ji-won, hiệu Namho, quê ở Tây Kinh. Không rõ năm sinh, ông qua đời ngày 10 tháng 1 âm lịch năm 1135.
Mất cha từ nhỏ, Jeong Ji-sang lớn lên dưới sự chăm sóc của mẹ thuộc họ No. Các ghi chép truyền lại mô tả ông có trí nhớ tốt, giỏi thư pháp và sớm bộc lộ năng khiếu thơ ca. Một giai thoại kể rằng khi mới 5 tuổi, nhìn thấy chim diệc trên mặt sông, ông đã ví cảnh tượng ấy như có người dùng ngọn bút trắng viết chữ 乙 lên sóng nước.
Khi trưởng thành, Jeong Ji-sang không chỉ am hiểu văn chương mà còn nghiên cứu Kinh Dịch, kinh điển Phật giáo và say mê tư tưởng Lão Trang. Ông cũng được đánh giá cao về hội họa, thư pháp và đặc biệt thành thạo lối văn biền ngẫu.
Quan văn từng giảng kinh điển trước nhà vua
Sau khi vượt qua kỳ thi tiến sĩ tại cơ quan giáo dục ở Tây Kinh, Jeong Ji-sang đỗ đầu kỳ thi do O Yeon-chong chủ trì năm 1112. Hai năm sau, ông đỗ khoa thi văn và bước vào quan trường.
Năm 1127, khi giữ chức Tả chính ngôn, ông đàn hặc Cheok Jun-gyeong, người dựa vào công lao loại bỏ thế lực Yi Ja-gyeom để thao túng quyền lực. Cheok Jun-gyeong sau đó bị lưu đày. Cũng trong năm này, theo lệnh vua Injong, Jeong Ji-sang giảng thiên Vô dật trong Kinh Thư tại Kỳ Lân Các.
Trong những năm tiếp theo, ông cùng nhiều quan lại dâng sớ bàn về những điều đúng sai trong chính sự, tham gia các buổi giảng kinh tại triều đình và trao đổi những đoạn khó trong Kinh Dịch, Chu Dịch và Thượng Thư. Năm 1130, theo lệnh nhà vua, ông viết bài Sơn trai ký để tưởng niệm nhà thơ Gwak Yeo.
Chủ trương dời đô và kết cục bi thảm
Do quan tâm sâu sắc đến âm dương và thuật số, Jeong Ji-sang cùng Myocheong và Baek Su-han được gọi là “Tam thánh”. Ông ủng hộ chủ trương chuyển kinh đô từ Khai Kinh về Tây Kinh, nơi vừa là kinh đô phụ của Goryeo vừa là quê hương ông. Ông cũng tán thành việc xưng đế, đặt niên hiệu riêng và tiến đánh nhà Kim.
Đường lối này đối lập với phe Khai Kinh do Kim Bu-sik đứng đầu. Khi Myocheong và những người ủng hộ nổi dậy tại Tây Kinh năm 1135, Jeong Ji-sang bị xác định là một nhân vật liên quan chủ chốt và bị giết tại Khai Kinh.
Theo Goryeosa Jeolyo, trước khi đưa quân đến Tây Kinh, Kim Bu-sik đã triệu Jeong Ji-sang, Baek Su-han và Kim An đến rồi xử tử với cáo buộc thông đồng với lực lượng nổi dậy. Sử liệu này cũng ghi lại lời bàn của người đương thời rằng Kim Bu-sik và Jeong Ji-sang có danh tiếng ngang nhau trong giới văn chương, từ đó nảy sinh bất hòa và dẫn đến việc Jeong Ji-sang bị sát hại.
Cuộc cạnh tranh văn chương đi vào truyền thuyết
Những xung đột giữa Jeong Ji-sang và Kim Bu-sik về sau trở thành đề tài của nhiều giai thoại. Baegun Soseol kể rằng Kim Bu-sik từng muốn lấy một câu thơ Jeong Ji-sang viết tại chùa làm tác phẩm của mình nhưng bị từ chối, khiến mối oán hận kéo dài đến khi Jeong Ji-sang bị giết. Đây là câu chuyện văn học do Hong Man-jong tập hợp, không phải kết luận lịch sử đã được xác nhận.
Tác phẩm này còn kể rằng sau khi chết, Jeong Ji-sang hiện thành ma để chê thơ Kim Bu-sik. Khi Kim Bu-sik viết hình ảnh “liễu xanh nghìn sợi, đào đỏ vạn điểm”, hồn Jeong Ji-sang được cho là đã trách ông không thể đếm chính xác từng cành liễu hay cánh hoa, đồng thời đề xuất cách diễn đạt tự nhiên hơn. Một giai thoại khác nói hồn Jeong Ji-sang giết Kim Bu-sik trong nhà xí, song Goryeosa không có ghi chép nào xác nhận câu chuyện này.
Thơ về ly biệt và thế giới Tây Kinh
Tác phẩm nổi tiếng nhất của Jeong Ji-sang là Tống nhân, bài thơ chữ Hán mượn tiếng lòng của người tiễn biệt để thể hiện nỗi buồn và bất an khi phải xa người thân thiết. Những câu thơ nói về dòng sông mỗi năm đầy thêm bởi nước mắt ly biệt cho thấy rõ mong muốn níu giữ người ra đi.
Tây Kinh giữ vị trí trung tâm trong thế giới thi ca của ông. Đây vừa là không gian của lịch sử, vừa là một đô thị phồn hoa đương thời. Trong Tây đô, nhà thơ khắc họa những phố xá náo nhiệt, cửa son và song cửa xanh, nhưng đồng thời phản ánh giới hạn của một nơi phục vụ thú vui của quý tộc Khai Kinh, sứ thần nhà Kim và tầng lớp quyền thế địa phương.
Nhiều sáng tác khác cho thấy ảnh hưởng của tư tưởng Lão Trang và khát vọng thoát khỏi thế tục. Trong Túy hậu, ông hình dung mình say rượu, dạo giữa cõi tiên rồi nằm trong vườn hoa mơ về Giang Nam. Trường Nguyên đình gợi ra vùng đất thần tiên và núi Bồng Lai, còn các bài thơ viết về chùa chiền thể hiện sự ngưỡng vọng đối với những con người rời xa danh lợi và sự ồn ào của cuộc đời.
Thơ Jeong Ji-sang vì thế chứa đựng nhiều trạng thái đối lập: nỗi buồn nghèo khó và chia ly, sự tự tin sau khi thành đạt, mong muốn dời đô về Tây Kinh và ước vọng được sống bình yên giữa thiên nhiên.
Di sản vượt khỏi cáo buộc chính trị
Tập văn Jeong Sagan-jip của ông chỉ còn tên trong thư tịch và không được lưu truyền đến ngày nay. Khoảng 20 bài thơ chữ Hán cùng bốn câu đối của Jeong Ji-sang còn lại nhờ được chép trong nhiều tuyển tập văn học từ thời Goryeo, như Pahanjip, Bohan-jip, Dongguk Isangguk-jip, Yeogong Paeseol và Samhan Sigwigam.
Đến thời Joseon, các tuyển tập như Dongmunseon vẫn đánh giá ông là một nhà thơ tiêu biểu của Goryeo, bất chấp việc ông từng bị gắn với tội danh phản nghịch. Jeong Ji-sang cũng được xếp vào nhóm 12 nhà thơ nổi bật của vương triều này.
Trong lịch sử, Jeong Ji-sang là một quan văn từng đàn hặc quyền thần, bàn luận chính sự và giảng giải kinh điển trước triều đình. Ông có kết cục bi thảm vì gắn với phong trào dời đô về Tây Kinh và cuộc nổi dậy của Myocheong, nhưng tên tuổi vẫn được nhớ đến qua Tống nhân cùng thế giới thi ca đặc sắc lấy Tây Kinh làm trung tâm.
Nhận xét
Đăng nhận xét