Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Học giả vượt qua rào cản thân phận
Yoo Deuk-gong (1748-1807) là học giả thực học, quan văn và nhà thơ dưới thời hậu kỳ Joseon. Ông được hậu thế nhớ đến nhiều nhất với tác phẩm Balhaego (Khảo cứu về Bột Hải), trong đó xác định Bột Hải là quốc gia kế tục Cao Câu Ly và đặt vương quốc này vào tiến trình lịch sử Hàn Quốc bên cạnh Tân La.
Ông sinh ngày 24/12/1748 tại Hanseong, tên gọi khi đó của Seoul, là con trai duy nhất của tiến sĩ Yoo Chun và một phụ nữ thuộc dòng họ Hong ở Namyang. Do nhiều người trong gia đình thuộc diện con thứ, Yoo Deuk-gong mang thân phận seoeol. Trong xã hội Joseon, tầng lớp này bị hạn chế đáng kể về con đường khoa cử và làm quan.
Cha mất khi ông mới bốn tuổi, gia đình chuyển về quê ngoại ở Namyang. Năm 1757, ông cùng mẹ trở lại Hanseong và chịu ảnh hưởng học thuật từ người chú Yoo Geum. Từ khoảng 18-19 tuổi, ông bắt đầu học làm thơ; sau tuổi 20, ông theo học Park Ji-won, đồng thời kết giao lâu dài với các học giả Lee Deok-mu và Park Je-ga.
Dù xuất thân từ một gia đình thuộc phái Namin, Yoo Deuk-gong dần chuyển sang tư tưởng của phái Bắc học dưới ảnh hưởng của Park Ji-won. Nhóm học giả này đề cao việc khảo sát thực tế, tiếp thu tri thức bên ngoài và thúc đẩy sản xuất thay vì chỉ bó hẹp trong kinh điển.
Tầm nhìn hình thành từ kho sách rộng lớn
Yoo Deuk-gong cho rằng muốn viết được thơ hay phải đọc văn chương thuộc nhiều thời đại và khu vực. Ông tìm đọc rộng rãi các tác phẩm kinh điển Trung Quốc như Tam quốc chí và Thủy hử. Với những cuốn sách khó tìm, ông mượn về, tự chép lại để lưu giữ và đọc nhiều lần.
Phạm vi quan tâm của ông không dừng ở Trung Quốc. Yoo Deuk-gong tìm hiểu Mãn Châu, Mông Cổ, các cộng đồng Tatar, thế giới Hồi giáo, Ấn Độ, Việt Nam, Lào, Myanmar, Đài Loan, Nhật Bản, Ryukyu, cũng như Anh, Pháp và Hà Lan. Quá trình đọc rộng này giúp ông dần thoát khỏi cách nhìn chỉ lấy nhà Thanh làm trung tâm.
Ông tập hợp thơ văn của mình trong Yeongjaejip. Năm 1772, Yoo Deuk-gong biên soạn Dongsimaeng, tuyển tập thơ văn Triều Tiên qua nhiều thời kỳ. Hai năm sau, ông vượt qua kỳ thi sama và trở thành saengwon, nhưng thân phận seoeol tiếp tục cản trở con đường quan trường. Trong thời gian này, ông vẫn nghiên cứu văn học, lịch sử và năm 1777 xuất bản một tuyển tập liên quan đến hành trình sang nhà Thanh cùng sáng tác của các văn nhân bản địa.
Quy Khuê Chương mở ra một cách nhìn mới về lịch sử
Khi vua Jeongjo nới rộng cơ hội làm quan cho tầng lớp seoeol, tài văn chương và vốn hiểu biết của Yoo Deuk-gong được triều đình ghi nhận. Ngày 13/7/1779, ông được bổ nhiệm làm kiểm thư quan tại Kyujanggak, tức Quy Khuê Chương, cơ quan thư viện và nghiên cứu học thuật của hoàng gia Joseon.
Cùng Lee Deok-mu, Park Je-ga và Seo Yi-su, ông được gọi là “bốn kiểm thư quan của Quy Khuê Chương”. Công việc tại đây tạo điều kiện để Yoo Deuk-gong tiếp cận kho tư liệu lịch sử của Triều Tiên, Trung Quốc và Nhật Bản được lưu giữ trong cung đình.
Từ việc đối chiếu nhiều nguồn sử liệu, ông đặt vấn đề với lối viết lịch sử quá thiên về Tân La và cho rằng Bột Hải cần được nghiên cứu trong hệ thống lịch sử Triều Tiên. Cùng những học giả thuộc trường phái Bắc học, ông cũng chủ trương phát triển sản xuất trên tinh thần silsa gusi, gần với quan niệm tìm kiếm tri thức hữu dụng từ thực tế.
Từ quan địa phương đến người khảo sát các cố đô
Nhờ sự tín nhiệm của vua Jeongjo, Yoo Deuk-gong vượt qua nhiều giới hạn áp đặt lên tầng lớp seoeol và lần lượt giữ các chức vụ trong triều đình lẫn địa phương. Ông từng làm huyện giám Pocheon năm 1786, rồi đảm nhiệm công việc tại Jecheon, Yanggeun, Gapyeong và một số cơ quan phụ trách tài chính, vật tư của triều đình. Chức vụ cao nhất vào cuối đời ông là phủ sứ Pungcheon.
Sau khi vua Jeongjo qua đời ngày 18/8/1800, Yoo Deuk-gong rời quan trường và sống ẩn dật. Ông từng khảo sát các cố đô như Gaeseong, Bình Nhưỡng và Gongju, đồng thời hai lần đến Bắc Kinh. Những điều quan sát được trong các chuyến đi trở thành chất liệu cho du ký, tiểu thuyết và các công trình lịch sử.
Yoo Deuk-gong mất ngày 1/10/1807 và được an táng tại Songsan, thuộc huyện Yangju khi đó. Khu vực này nay nằm ở phường Songsan, thành phố Uijeongbu, tỉnh Gyeonggi.
“Balhaego” và khái niệm thời đại Nam-Bắc quốc
Thành tựu nổi bật nhất của Yoo Deuk-gong là Balhaego. Trong tác phẩm này, ông xem Bột Hải là quốc gia kế tục Cao Câu Ly, dựa trên lập luận rằng dòng họ Dae của người sáng lập Dae Jo-yeong có nguồn gốc từ dân Cao Câu Ly, lãnh thổ Bột Hải vốn thuộc Cao Câu Ly và người Cao Câu Ly tham gia vào quá trình hình thành quốc gia.
Yoo Deuk-gong phản bác quan niệm cho rằng Tân La là chính thể duy nhất thống nhất lịch sử sau thời Tam Quốc. Ông đề xuất nhìn nhận giai đoạn Tân La và Bột Hải cùng tồn tại là thời kỳ Nam-Bắc quốc, với Tân La ở phía nam và Bột Hải ở phía bắc.
Trong lời tựa Balhaego, ông phê phán các sử gia thời Goryeo đã không xây dựng một hệ thống quốc sử gồm Tân La Thống nhất như Nam triều và Bột Hải như Bắc triều. Theo ông, một triều đại tự nhận kế tục Cao Câu Ly như Goryeo đáng lẽ phải biên soạn lịch sử bao quát cả Bột Hải. Tác phẩm cũng thể hiện suy nghĩ về việc khôi phục lãnh thổ cũ của Bột Hải, trong khi Sagunji tìm hiểu nguồn gốc lịch sử vùng biên giới phía bắc.
Di sản của một tầm nhìn hướng về phương bắc
Ngoài Balhaego, Yoo Deuk-gong để lại nhiều tác phẩm như Gyeongdo japji, Goundang pilgi, Sagunji, Isibil dohoegosi, Yeongjaejip và Angyeopgi. Trong đó, Gyeongdo japji được đánh giá là tư liệu quý để nghiên cứu đời sống và phong tục của cư dân đô thị thời Joseon.
Isibil dohoegosi gồm 43 bài thơ hoài cổ về 21 kinh đô của các quốc gia do người Triều Tiên xây dựng, từ thời Cổ Triều Tiên của Dangun đến Goryeo. Các bài thơ tái hiện quá trình hình thành và hưng thịnh của những kinh đô, đồng thời nhấn mạnh ý thức tự chủ về lịch sử.
Xét theo tiêu chuẩn nghiên cứu hiện đại, Balhaego vẫn có những giới hạn. Tuy vậy, việc Yoo Deuk-gong xem Bột Hải là nước kế tục Cao Câu Ly và đưa lịch sử Bột Hải vào lịch sử Triều Tiên được coi là một thành tựu quan trọng ở giai đoạn đầu của ngành nghiên cứu này. Cách tiếp cận đó cũng góp phần tạo nền tảng cho các công trình về sau của Jeong Yak-yong và Han Chi-yun.
Giá trị lâu dài của Yoo Deuk-gong không chỉ nằm ở sự nghiệp thi ca hay quan trường. Bằng việc kết hợp tư liệu tại Quy Khuê Chương, tri thức về nhiều khu vực và trải nghiệm khảo sát các cố đô, ông đã mở rộng đối tượng nghiên cứu lịch sử từ bán đảo Triều Tiên lên không gian phía bắc. Công trình của ông trở thành một trong những điểm khởi đầu cho cách lý giải hiện nay về thời đại Nam-Bắc quốc, khi Tân La và Bột Hải cùng tồn tại.
Nhận xét
Đăng nhận xét