“Veteran”: Khi phim hành động đại chúng Hàn Quốc đặt quyền lực tài phiệt trước câu hỏi về trách nhiệm

Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết

Cuộc đối đầu vượt ra ngoài khuôn khổ một vụ án

Ra mắt năm 2015, “Veteran” của đạo diễn Ryoo Seung-wan được xây dựng trên một mô-típ tưởng như quen thuộc: một cảnh sát giàu kinh nghiệm truy đuổi kẻ có quyền lực và tiền bạc. Tuy nhiên, phía sau những màn đánh đấm, rượt đuổi và đối đáp hài hước là câu hỏi nghiêm túc về cách xã hội ứng xử khi một người thuộc tầng lớp đặc quyền bị nghi ngờ gây tổn hại cho người yếu thế. Chính sự kết hợp giữa tính giải trí rõ ràng và chủ đề xã hội gần gũi đã giúp tác phẩm vượt khỏi phạm vi của một bộ phim hình sự thông thường, trở thành một trong những phim điện ảnh đạt mốc hơn 10 triệu lượt khán giả tại Hàn Quốc.

Nhân vật trung tâm là Seo Do-cheol, thành viên kỳ cựu của đội điều tra trọng án thuộc Cơ quan Cảnh sát Thủ đô Seoul. Qua diễn xuất của Hwang Jung-min, Seo hiện lên như một cảnh sát thiên về hành động, tin vào kinh nghiệm hiện trường và đặc biệt không dễ bỏ qua điều bất thường. Anh không phải mẫu người hùng bóng bẩy, cũng không luôn hành xử theo cách mềm mỏng. Điểm quan trọng là một khi đã cho rằng có người bị đối xử bất công, Seo sẵn sàng theo vụ việc đến cùng, kể cả khi đối tượng bị nghi ngờ nằm ngoài tầm với của một cảnh sát bình thường.

Đối diện với Seo là Jo Tae-oh, người con trai thứ ba của chủ tịch tập đoàn Shinjin và đang giữ vị trí quản lý trong doanh nghiệp gia đình. Nhân vật do Yoo Ah-in thủ vai không chỉ nguy hiểm vì tính khí bạo lực hay thái độ ngạo mạn. Điều đáng lo hơn là Jo có cả một hệ thống đứng phía sau: tài sản của gia đình, bộ máy doanh nghiệp, đội ngũ trợ lý và khả năng tác động đến cách một vụ việc được giải thích trước công chúng. Cuộc truy đuổi vì thế không còn là chuyện cảnh sát tìm chứng cứ chống lại một cá nhân, mà trở thành cuộc va chạm giữa công lý tại hiện trường với một mạng lưới có khả năng che chắn cho người thuộc tầng lớp đặc quyền.

Từ vụ lừa đảo xe cũ đến cánh cửa của tập đoàn lớn

Phần mở đầu đưa khán giả theo chân đội của Seo Do-cheol trong quá trình triệt phá một đường dây lừa đảo xe cũ. Đây là màn giới thiệu nhanh nhưng hiệu quả về cách các thành viên phối hợp. Đội trưởng Oh Jae-pyeong là người có thâm niên và phải chịu trách nhiệm chung; nữ cảnh sát được gọi là cô Bong có thế mạnh cải trang; cảnh sát Wang đảm nhiệm những tình huống cần sức mạnh; còn cảnh sát trẻ Yoon là thành viên ít kinh nghiệm hơn. Mỗi người có một vị trí dễ nhận biết, giúp nhịp phim nhanh mà khán giả không phải mất nhiều thời gian ghi nhớ một đội hình đông nhân vật.

Vụ bắt giữ tại bến cảng cũng đặt ra nguyên tắc hành động của Seo: anh trực tiếp bước vào điểm nóng, quan sát phản ứng của đối tượng và sẵn sàng dùng áp lực để phá vỡ thế bế tắc. Nhưng những kẻ lừa đảo xe cũ vẫn là loại tội phạm mà cảnh sát có thể tiếp cận bằng nghiệp vụ quen thuộc. Thử thách thật sự chỉ xuất hiện sau khi Seo tham dự một cuộc vui của giới giàu có và gặp Jo Tae-oh. Trong không gian mà địa vị và quan hệ xã hội được phô bày, bản năng nghề nghiệp khiến Seo cảm thấy người đàn ông trẻ này có điều bất thường.

Sự nghi ngờ ấy trở nên cụ thể khi tài xế xe tải Bae Cheol-woong bị thương nặng sau khi đến trụ sở một công ty thuộc hệ thống Shinjin để đòi khoản tiền công còn thiếu. Bae từng quen Seo trong quá trình cảnh sát điều tra đường dây xe cũ. Theo cách giải thích chính thức, người tài xế đã tìm cách tự sát bằng cách lao xuống cầu thang thoát hiểm. Tuy nhiên, những gì gia đình nạn nhân kể lại khiến Seo không thể coi đây là một tai nạn đơn giản. Con trai của Bae nói cha mình bị đánh và một người mặc vest đã đưa những tấm séc như khoản tiền trả cho trận đòn.

Chi tiết ấy trở thành điểm xoay của câu chuyện. Một tranh chấp tiền công vốn có thể bị xem là chuyện dân sự hoặc mâu thuẫn tại nơi làm việc bỗng lộ ra dấu hiệu của bạo lực và sự ép buộc. Trong khi đó, phía doanh nghiệp đưa ra những lý do thuận tiện, chẳng hạn camera giám sát không hoạt động vì đang được kiểm tra. Giám đốc Choi, cánh tay phải của Jo Tae-oh do Yoo Hae-jin thủ vai, liên tục đứng giữa người thừa kế và lực lượng điều tra. Ông ta không nhất thiết phải trực tiếp gây ra mọi việc; vai trò quan trọng hơn là kiểm soát thông tin, xử lý hậu quả và hướng vụ án đến một kết luận có lợi cho chủ nhân.

“Chaebol thế hệ ba” là ai trong xã hội Hàn Quốc?

Để hiểu đầy đủ xung đột trong “Veteran”, khán giả Việt Nam cần lưu ý khái niệm “chaebol”, thường được dịch là tài phiệt hoặc tập đoàn gia đình. Tại Hàn Quốc, thuật ngữ này chỉ những nhóm doanh nghiệp quy mô lớn, sở hữu nhiều công ty thành viên và thường chịu ảnh hưởng đáng kể của một gia đình sáng lập. Không phải mọi doanh nghiệp lớn tại Hàn Quốc đều vận hành giống nhau, và phim cũng không phải tài liệu mô tả toàn bộ khu vực kinh tế tư nhân. Dù vậy, hình ảnh chaebol đã trở thành một biểu tượng văn hóa quen thuộc, xuất hiện từ phim truyền hình tình cảm đến tác phẩm hình sự, chính trị và châm biếm xã hội.

Cụm từ “chaebol thế hệ ba” thường nói đến lớp cháu của người sáng lập tập đoàn. Họ sinh ra khi cơ nghiệp gia đình đã lớn mạnh, được tiếp cận nguồn lực vượt xa phần đông xã hội và có thể giữ chức vụ cao từ khi còn tương đối trẻ. Jo Tae-oh thuộc kiểu nhân vật này. Anh ta không được giới thiệu như người gây dựng Shinjin từ con số không, mà là người thừa hưởng địa vị từ gia đình và coi bộ máy doanh nghiệp như phần kéo dài của quyền lực cá nhân. Chức danh quản lý, vệ sĩ, trợ lý và ảnh hưởng xã hội tạo thành một lớp bảo vệ khiến hành vi của anh ta khó bị xem xét theo cách áp dụng với người bình thường.

“Veteran” khai thác sự bất bình đẳng đó bằng ngôn ngữ rất trực diện. Một bên là tài xế phải đến tận trụ sở doanh nghiệp để đòi tiền đã làm ra; bên kia là người thừa kế có thể quy đổi sự tổn thương của lao động thành một khoản séc. Khái niệm “tiền chịu đòn” trong lời kể của đứa trẻ gây ám ảnh bởi nó biến thân thể và nhân phẩm con người thành món hàng có thể định giá. Đây cũng là lý do cơn giận của Seo Do-cheol dễ nhận được sự đồng cảm: anh không chỉ tìm lời giải cho một vụ ngã cầu thang, mà phản ứng trước thái độ cho rằng tiền có thể xóa trách nhiệm.

Tác phẩm đồng thời tránh biến cuộc đối đầu thành câu chuyện hoàn toàn riêng tư giữa hai người đàn ông. Jo Tae-oh nguy hiểm vì có người sẵn sàng dọn dẹp hậu quả cho anh ta. Seo Do-cheol gặp khó khăn vì ngay trong hệ thống thực thi pháp luật cũng tồn tại xu hướng muốn sớm khép lại vụ việc. Khi hồ sơ được định hướng thành một vụ tự sát, gánh nặng chứng minh chuyển sang phía nạn nhân và người điều tra có nghi vấn. Bộ phim qua đó cho thấy quyền lực không chỉ thể hiện ở khả năng ra lệnh, mà còn ở quyền quyết định câu chuyện nào được coi là sự thật chính thức.

Công thức hành động đại chúng nhưng không né vấn đề xã hội

Mốc 10 triệu lượt khán giả có ý nghĩa đặc biệt tại thị trường điện ảnh Hàn Quốc. Cụm từ “phim 10 triệu khán giả” không đơn thuần là một con số doanh thu; nó cho thấy tác phẩm đã tiếp cận công chúng rộng hơn nhóm người hâm mộ trung thành của một đạo diễn, diễn viên hay thể loại. Với “Veteran”, sức hút đại chúng đến từ cấu trúc đối đầu dễ hiểu. Người xem nhanh chóng nhận biết ai đang tìm sự thật, ai muốn che giấu và vì sao cuộc điều tra liên tục bị cản trở.

Đạo diễn Ryoo Seung-wan không biến bộ phim thành một bài diễn thuyết kéo dài về kinh tế hay quyền lực doanh nghiệp. Ông đưa vấn đề xã hội vào nhịp điệu của phim cảnh sát: mở đầu bằng một chuyên án giàu năng lượng, đan xen những màn tung hứng của đồng đội, sau đó nâng dần mức độ nguy hiểm khi đối thủ thay đổi. Nếu nhóm lừa đảo xe cũ chủ yếu dựa vào thủ đoạn và bạo lực đường phố, Jo Tae-oh còn có thể sử dụng quan hệ, danh tiếng tập đoàn và đội ngũ quản lý khủng hoảng. Cùng là truy bắt tội phạm, nhưng các quy tắc của cuộc chơi đã khác.

Hwang Jung-min và Yoo Ah-in tạo ra hai nguồn năng lượng đối nghịch. Seo Do-cheol di chuyển liên tục, trò chuyện với người lao động, quan sát hiện trường và chấp nhận va chạm thể chất. Jo Tae-oh thường xuất hiện trong những không gian gắn với địa vị, nơi người khác phải điều chỉnh hành vi theo tâm trạng của anh ta. Một người dựa vào kinh nghiệm tích lũy trong nghề; người còn lại dựa vào đặc quyền có sẵn từ lúc sinh ra. Sự tương phản rõ ràng ấy giúp xung đột xã hội được chuyển thành hành động điện ảnh mà không cần quá nhiều lời giải thích.

Yếu tố hài hước cũng có vai trò quan trọng. Những màn phối hợp của đội điều tra và sự xuất hiện ngắn của các diễn viên phụ làm giảm bớt sức nặng của câu chuyện, đồng thời khiến nhân vật cảnh sát gần gũi hơn. Ma Dong-seok có một vai khách mời đáng nhớ trong hình ảnh ông chủ cửa hàng Artbox mặc đồ thể thao, tạo nên một tình huống gây cười dựa trên vóc dáng và khí chất quen thuộc của nam diễn viên. Câu nói thể hiện thái độ khó tin của Jo Tae-oh cũng trở thành lời thoại được nhắc lại rộng rãi sau khi phim công chiếu. Nhưng tiếng cười không làm biến mất vấn đề trung tâm: một lao động bị nợ tiền, chịu tổn thương và có nguy cơ bị tước luôn quyền kể lại điều đã xảy ra.

Nhịp phim được tạo nên từ tập thể nhân vật và âm nhạc

Dù Seo Do-cheol là trung tâm, “Veteran” không chỉ dựa vào một người hùng đơn độc. Đội điều tra tạo cảm giác như một tập thể đã làm việc lâu năm, có tranh luận nhưng hiểu năng lực của nhau. Oh Jae-pyeong, cô Bong, cảnh sát Wang và cảnh sát Yoon không được xây dựng với độ sâu như nhân vật chính, song mỗi người đều góp phần duy trì tốc độ điều tra. Cách phân vai rõ ràng này đặc biệt phù hợp với phim thương mại: khán giả có thể theo dõi nhiều gương mặt mà không bị mất dấu tuyến truyện chính.

Các nhân vật phụ còn kết nối nhiều tầng của xã hội. Vợ của Seo đại diện cho đời sống gia đình của một cảnh sát thường xuyên lao vào nguy hiểm. Bae Cheol-woong và những người làm trong lĩnh vực vận tải đưa câu chuyện xuống sát đời sống lao động. Chủ tịch tập đoàn cùng các cấp quản lý cho thấy Jo Tae-oh không tồn tại trong khoảng trống, mà là sản phẩm của một môi trường đã quen với việc bảo vệ danh tiếng gia đình và doanh nghiệp. Lãnh đạo cảnh sát lại thể hiện những áp lực trong nội bộ cơ quan công quyền, nơi mong muốn điều tra đến cùng có thể va chạm với tính toán về hậu quả.

Âm nhạc góp phần làm bộ phim linh hoạt hơn một tác phẩm điều tra thuần túy. Danh sách ca khúc trải từ “Heart of Glass” của Blondie, “What Shall I Do” của ban nhạc Hàn Quốc Sanullim đến aria “Casta Diva” trong opera “Norma” và một bản mazurka của Chopin. Việc đặt nhạc đại chúng, rock Hàn Quốc, opera và cổ điển trong cùng một phim tạo ra sự thay đổi không khí liên tục. Có cảnh âm nhạc làm tăng vẻ hào nhoáng, có cảnh tạo cảm giác mỉa mai, cũng có lúc đẩy căng sự đối lập giữa hình thức sang trọng và hành vi thô bạo.

Đây là một đặc điểm đáng chú ý của điện ảnh thương mại Hàn Quốc: tác phẩm có thể chuyển nhanh giữa hài hước, bạo lực, bi kịch lao động và cảm giác chiến thắng mà vẫn giữ được một tuyến cảm xúc tương đối thống nhất. Sự pha trộn thể loại không nhằm làm nhẹ vấn đề, mà giúp vấn đề tiếp cận nhiều nhóm khán giả hơn. Người xem đến rạp vì diễn viên hoặc hành động vẫn có thể nhận ra thông điệp về trách nhiệm; người quan tâm đến chủ đề xã hội vẫn được phục vụ bằng một câu chuyện có tiết奏 nhanh và cao trào rõ ràng.

Điều bộ phim gợi ra với khán giả và thị trường Việt Nam

Với Việt Nam, giá trị gần gũi nhất của “Veteran” nằm ở cách bộ phim biến một vấn đề tưởng như khô khan — tranh chấp tiền công và chênh lệch quyền lực — thành câu chuyện đại chúng. Khán giả Việt không cần hiểu toàn bộ cấu trúc quản trị của các tập đoàn Hàn Quốc để đồng cảm với một người lao động đi đòi khoản thu nhập thuộc về mình, hoặc để đặt câu hỏi khi bên có nhiều nguồn lực hơn kiểm soát lời giải thích về vụ việc. Cảm giác bất bình trước việc tiền bạc được dùng để thay thế trách nhiệm là trải nghiệm đạo đức có tính phổ quát, không giới hạn trong bối cảnh Hàn Quốc.

Tuy nhiên, khi liên hệ với Việt Nam, cần tránh đồng nhất khái niệm chaebol với mọi doanh nghiệp lớn hoặc gia đình kinh doanh trong nước. Chaebol hình thành trong điều kiện lịch sử và mô hình phát triển riêng của Hàn Quốc, với mạng lưới công ty thành viên cùng cơ chế kiểm soát gia đình đặc thù. Việt Nam có cấu trúc sở hữu, hệ thống pháp luật và quá trình phát triển doanh nghiệp khác. Điểm có thể so sánh ở mức thận trọng không phải tên gọi hay mô hình tổ chức, mà là câu hỏi chung: người lao động có thể tìm đến đâu khi quyền lợi bị ảnh hưởng, và cơ chế giám sát có hoạt động bình đẳng trước những chủ thể giàu nguồn lực hay không.

Bộ phim cũng đem lại một gợi ý cho giới làm phim Việt Nam. Chủ đề xã hội không nhất thiết phải được trình bày theo lối nặng tính minh họa hoặc tách rời nhu cầu giải trí. “Veteran” dùng tuyến nhân vật dễ nhận diện, lời thoại có khả năng lưu truyền, đội hình diễn viên giàu cá tính và hành động được tổ chức theo từng cấp độ để đưa vấn đề lao động vào trung tâm phim thương mại. Đây không phải công thức có thể sao chép nguyên trạng, bởi bối cảnh pháp lý và văn hóa của hai nước khác nhau. Nhưng cách cân bằng giữa tính dễ xem và câu hỏi xã hội là kinh nghiệm đáng tham khảo đối với các nhà sản xuất Việt đang tìm kiếm những câu chuyện vừa có khả năng bán vé, vừa tạo thảo luận.

Đối với cộng đồng yêu phim Hàn tại Việt Nam, tác phẩm còn giúp mở rộng hình dung về làn sóng văn hóa Hàn Quốc. Hallyu không chỉ gồm thần tượng K-pop, phim tình cảm hay hình ảnh đời sống đô thị đẹp mắt. Điện ảnh Hàn Quốc từ lâu cũng dành nhiều sự quan tâm cho bất bình đẳng, áp lực nghề nghiệp, quyền lực gia đình và giới hạn của các thiết chế. Khi xem “Veteran”, khán giả Việt có thể nhận ra một Hàn Quốc tự phê bình thông qua văn hóa đại chúng, nơi các vấn đề nhạy cảm được đưa vào rạp chiếu bằng ngôn ngữ mạnh, hài hước và dễ tiếp cận.

Quan hệ giao lưu sâu rộng giữa Việt Nam và Hàn Quốc khiến những cách kể chuyện như vậy càng đáng chú ý. Doanh nghiệp Hàn Quốc hiện diện quen thuộc trong đời sống kinh tế Việt Nam, còn sản phẩm văn hóa Hàn có lượng người theo dõi đông đảo. Dù bộ phim không trực tiếp phản ánh hoạt động của doanh nghiệp Hàn tại Việt Nam, câu chuyện vẫn nhắc người xem phân biệt giữa hình ảnh một tập đoàn hư cấu trên màn ảnh và thực tế đa dạng của cộng đồng doanh nghiệp. Giá trị của tác phẩm nằm ở việc khuyến khích sự quan tâm đến quản trị minh bạch, quyền lợi lao động và trách nhiệm của người có quyền lực, thay vì tạo ra định kiến đối với một quốc gia hoặc một nhóm doanh nghiệp.

Vì sao “Veteran” vẫn đáng xem sau nhiều năm?

Nhìn lại “Veteran”, yếu tố nổi bật không chỉ là những cảnh hành động hay thành tích phòng vé, mà là sự chính xác trong việc xác định cảm xúc chủ đạo của công chúng. Khán giả muốn thấy một người có quyền lực không thể mãi dùng tiền và quan hệ để né tránh trách nhiệm. Điện ảnh đáp ứng mong muốn đó bằng một cảnh sát bướng bỉnh, có phần nóng nảy nhưng không chấp nhận quay lưng trước nỗi đau của nạn nhân. Cảm giác thỏa mãn mà phim tạo ra đến từ việc Seo Do-cheol tiếp tục tiến lên khi mọi cánh cửa dường như đang đóng lại.

Dù vậy, sức nặng của câu chuyện nằm ở chính những cánh cửa ấy. Nếu Jo Tae-oh chỉ là một kẻ bạo lực đơn lẻ, vụ án sẽ không khác nhiều câu chuyện bắt tội phạm thông thường. Điều khiến cuộc truy đuổi đáng nhớ là khả năng của anh ta trong việc huy động cả một hệ thống bảo vệ: người giải quyết hậu quả, người đưa ra lời giải thích có lợi, người gây áp lực và những thủ tục có thể biến nghi vấn thành hồ sơ đã khép. Bộ phim nhờ đó đặt ra một câu hỏi rộng hơn về công lý: luật pháp có thể vận hành hiệu quả đến đâu khi đối tượng bị điều tra sở hữu nhiều nguồn lực hơn cả người đi điều tra?

Ở góc độ xu hướng, “Veteran” cho thấy phim hành động Hàn Quốc có thể thành công lớn khi gắn xung đột cá nhân với một nỗi lo xã hội có thật. Thay vì chỉ tăng quy mô cháy nổ, tác phẩm tăng mức độ nguy hiểm bằng khoảng cách quyền lực giữa các nhân vật. Thay vì giải thích dài dòng về cơ cấu kinh tế, phim để khán giả nhìn thấy sự chênh lệch qua một tài xế bị nợ tiền, một đứa trẻ kể lại điều đã chứng kiến và một doanh nghiệp tìm cách kiểm soát câu chuyện. Những hình ảnh cụ thể ấy giúp chủ đề đi vào cảm xúc trước khi trở thành tranh luận.

Điều cần theo dõi ở các tác phẩm cùng dòng không chỉ là chúng có tạo ra một phản diện giàu có khác hay không, mà là cách điện ảnh tiếp tục mô tả trách nhiệm của tổ chức. Một câu chuyện xã hội thuyết phục cần tránh biến mọi vấn đề thành lỗi của một cá nhân bất thường. “Veteran” có sức hấp dẫn vì Jo Tae-oh là gương mặt dễ nhận diện của sự ngạo mạn, nhưng bộ phim cũng cho thấy hành vi của anh ta chỉ có thể kéo dài khi nhiều mắt xích cùng tham gia che chắn. Đây là lớp nghĩa giúp tác phẩm vẫn còn khả năng gợi suy nghĩ sau khi tiếng cười và những màn rượt đuổi đã kết thúc.

Với độc giả và khán giả Việt Nam, “Veteran” đáng xem như một ví dụ tiêu biểu về cách điện ảnh thương mại Hàn Quốc kể chuyện xã hội mà không đánh mất nhịp giải trí. Phim không cung cấp lời giải hoàn chỉnh cho bất bình đẳng, cũng không đại diện cho toàn bộ thực tế doanh nghiệp Hàn Quốc. Nhưng bằng cuộc đối đầu giữa một cảnh sát hiện trường và người thừa kế tập đoàn, tác phẩm buộc người xem đặt lại câu hỏi tưởng như đơn giản: khi tiền bạc và địa vị có thể làm mờ sự thật, ai sẽ đủ kiên trì để yêu cầu trách nhiệm được thực thi?

Source: Original Korean article - Trendy News Korea