Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Một câu chuyện đậm chất Hàn Quốc vượt ra ngoài biên giới
Một nhà văn sống ẩn dật bỗng bị một thực thể bí ẩn chiếm đoạt tên tuổi, gương mặt và cả cuộc đời. Từ tình huống ấy, loạt phim Hàn Quốc ‘Deuljwi’ (들쥐, có thể hiểu là ‘Chuột đồng’) mở ra câu chuyện truy tìm danh tính trong không khí giật gân, bí ẩn. Sau tuần ra mắt ở vị trí thứ năm, tác phẩm vươn lên đứng đầu bảng xếp hạng chương trình không nói tiếng Anh của Netflix trong tuần thứ hai.
Theo dữ liệu trên Tudum, trang thông tin chính thức của Netflix, được công bố ngày 9/9 cho kỳ thống kê từ 31/8 đến 6/9, ‘Deuljwi’ đạt 4,4 triệu lượt xem quy đổi. Phim phát hành đồng thời trên toàn cầu ngày 28/8. Bước tiến từ hạng năm lên hạng nhất đáng chú ý không chỉ ở tốc độ, mà còn ở chất liệu: một mô-típ truyện dân gian Hàn Quốc được đưa vào hình thức kể chuyện hiện đại.
Với độc giả Việt Nam, đây là trường hợp để quan sát cách một câu chuyện mang dấu ấn văn hóa riêng tiếp cận người xem ở nhiều quốc gia. Tuy nhiên, cần phân biệt sức hút thể hiện qua bảng xếp hạng với những kết luận rộng hơn về doanh thu, chất lượng hay tác động lâu dài. Thành tích một tuần cho thấy mức độ tiêu thụ nội dung, chưa đủ chứng minh một công thức thành công bền vững.
Hiểu đúng con số 4,4 triệu lượt xem
Netflix tính chỉ số Views bằng cách lấy tổng thời gian xem chia cho thời lượng tác phẩm. Vì vậy, con số 4,4 triệu không đồng nghĩa với 4,4 triệu người riêng biệt đã xem hết phim. Đây là số lượt xem quy đổi theo phương pháp của nền tảng, không phải lượng vé bán như ở rạp, cũng không phải tỷ lệ hộ gia đình theo dõi thường được nhắc đến khi nói về truyền hình.
Sự phân biệt này quan trọng với người đọc Việt Nam, bởi cụm từ ‘triệu lượt xem’ còn xuất hiện trên các nền tảng video và mạng xã hội với cách tính khác nhau. Không thể đặt trực tiếp 4,4 triệu Views của Netflix bên cạnh 4,4 triệu lượt phát một đoạn video ngắn rồi xem đó là hai quy mô khán giả tương đương. Muốn so sánh, trước hết phải biết mỗi bên đo điều gì.
Ngôi đầu của ‘Deuljwi’ cũng thuộc nhóm chương trình không nói tiếng Anh, không phải toàn bộ nội dung trên Netflix. Đây là một phạm vi xếp hạng cụ thể. Thành tích ấy xác nhận phim dẫn đầu nhóm trong kỳ thống kê, nhưng không có nghĩa tác phẩm vượt mọi chương trình tiếng Anh hoặc mọi phim điện ảnh đang hiện diện trên dịch vụ.
Ngoài ra, tuần thống kê đầu tiên chỉ bao phủ một phần thời gian kể từ lúc phim phát hành ngày 28/8, trong khi kỳ tiếp theo kéo dài đủ bảy ngày. Bởi vậy, mức tăng thứ hạng không nên được quy hoàn toàn cho hiệu ứng truyền miệng. Dữ liệu được cung cấp chưa có số lượt xem tuần đầu, tỷ lệ xem hết hay nguồn đưa khán giả đến với phim để xác định động lực tăng trưởng.
Vì sao chuyện chuột ăn móng tay có thể trở thành phim giật gân?
‘Deuljwi’ chuyển thể từ webtoon cùng tên. Webtoon là truyện tranh được thiết kế để đọc trên môi trường số, thường theo chiều cuộn dọc thuận tiện cho điện thoại. Với độc giả Việt đã quen đọc truyện trên màn hình, hình thức này không xa lạ. Điểm cần lưu ý là phim đi qua một lớp sáng tạo trung gian: chất liệu dân gian được khai thác trong truyện tranh, rồi tiếp tục chuyển thành ngôn ngữ hình ảnh và diễn xuất.
Nền tảng văn hóa của tác phẩm là mô-típ ‘chuột đồng ăn móng tay’ trong truyện dân gian Hàn Quốc, gắn với chuyện con vật mang hình dạng con người và gây ra sự đánh tráo danh tính. Một chi tiết tưởng nhỏ, gần với lời răn hoặc chuyện kể trong gia đình, trở thành nguồn gốc cho nỗi bất an lớn hơn: điều gì xảy ra nếu có một kẻ giống mình đến mức người khác không nhận ra sự thay thế?
Khán giả Việt có thể tiếp cận ý tưởng này qua sự quen thuộc với những chuyện dân gian về hóa thân, giả dạng hoặc con người bị thế lực kỳ lạ quấy nhiễu. Đây là sự tương đồng ở cách tiếp nhận, không có nghĩa các câu chuyện có chung nguồn gốc. Người xem không nhất thiết phải biết trước toàn bộ tích truyện Hàn Quốc để hiểu nỗi sợ mất vị trí trong gia đình và xã hội.
Ở bình diện phân tích, việc mất tên tuổi và gương mặt còn có thể gợi liên tưởng tới nỗi lo mạo danh trong đời sống số. Tuy nhiên, đó là một cách đọc của khán giả hiện nay, không phải thông điệp đã được nhà sản xuất xác nhận trong thông tin được cung cấp. Giá trị của mô-típ nằm ở khả năng đặt một câu hỏi dễ hiểu: nếu dấu hiệu nhận biết bên ngoài bị sao chép, con người chứng minh mình là ai bằng cách nào?
Từ nỗi sợ cá nhân đến cuộc truy tìm nhiều lớp
Nhân vật trung tâm Je Mun-jae, do Ryu Jun-yeol thủ vai, là một nhà văn sống ẩn dật. Cuộc đời anh bị đảo lộn khi một thực thể không rõ nguồn gốc lấy đi tên tuổi, diện mạo và cuộc sống. Bên cạnh tuyến nhân vật này, câu chuyện còn có No-ja, người cho vay nặng lãi muốn tìm lại khoản tiền biến mất, và điều tra viên Park Sun-yong cùng lần theo thực thể bí ẩn.
Cách bố trí nhân vật tạo ra nhiều lối vào câu chuyện. Nhà văn đối diện nguy cơ mất bản thân; người cho vay có động cơ gắn với tiền bạc; điều tra viên tiếp cận sự việc từ nhu cầu làm rõ bí ẩn. Từ phần giới thiệu cốt truyện, có thể thấy chất liệu siêu nhiên được đặt cạnh những mối quan tâm rất đời thường, thay vì chỉ tồn tại như một truyền thuyết tách khỏi hiện tại.
Đây cũng là điểm dễ tạo cầu nối với người xem ngoài Hàn Quốc. Tên nhân vật, tích truyện và môi trường văn hóa có thể mới mẻ, nhưng câu hỏi về danh tính, tiền bạc và sự thật không cần quá nhiều kiến thức nền để theo dõi. Dẫu vậy, bảng xếp hạng không cho biết chính yếu tố nào khiến khán giả lựa chọn phim. Sức hút của diễn viên, nguyên tác, cách quảng bá hoặc trải nghiệm xem đều cần dữ liệu riêng để đánh giá.
Hiện diện ở 45 quốc gia, nhưng không phải nơi nào cũng giống nhau
Trong kỳ thống kê được nêu, ‘Deuljwi’ đứng đầu tại bốn quốc gia: Hàn Quốc, Bangladesh, Malaysia và Pakistan. Tác phẩm đồng thời có mặt trong tốp 10 tại tổng cộng 45 quốc gia. Các con số cho thấy phạm vi tiếp cận vượt ra ngoài thị trường quê nhà, với những vị trí dẫn đầu ở cả Đông Nam Á và Nam Á.
Tuy nhiên, có mặt trong tốp 10 ở một quốc gia không đồng nghĩa với mức độ phổ biến giống hệt ở quốc gia khác. Thứ hạng phản ánh vị trí tương đối giữa các tác phẩm trong cùng thị trường và kỳ thống kê, không tự cung cấp lượng người xem tuyệt đối. Vì thế, không thể chỉ dựa vào danh sách này để so sánh quy mô khán giả tại Malaysia với Hàn Quốc, hoặc suy ra nước nào đóng góp nhiều nhất vào tổng Views.
Việc phim được phát hành đồng thời trên toàn cầu tạo điều kiện để người dùng ở nhiều thị trường tiếp cận trong cùng giai đoạn. Đây là điểm khác với hành trình phân phối tuần tự, khi một tác phẩm có thể phải chờ mới tới từng thị trường. Nhưng cơ hội xuất hiện cùng lúc không bảo đảm mức độ hưởng ứng đồng đều; trường hợp ‘Deuljwi’ vẫn cần được theo dõi qua nhiều tuần để thấy độ bền của sự quan tâm.
Bốn tác phẩm Hàn Quốc cùng vào tốp 10 nói lên điều gì?
Không chỉ có ‘Deuljwi’, bảng xếp hạng chương trình không nói tiếng Anh kỳ này còn ghi nhận ba tác phẩm Hàn Quốc khác. ‘포핸즈’, có Song Kang và Lee Jun-young đóng chính, vào thẳng vị trí thứ năm trong tuần đầu phát hành trên Netflix. ‘이런 엿같은 사랑’, với Jung Hae-in và Ha-young, đứng thứ bảy sau giai đoạn trước đó liên tục có mặt trong tốp năm.
Tác phẩm hài lãng mạn ‘오싹한 연애’, có Park Eun-bin và Yang Se-jong tham gia, xếp thứ mười. Sự hiện diện đồng thời của bốn tác phẩm, với những màu sắc thể loại khác nhau, cho thấy nội dung Hàn Quốc trong kỳ thống kê này không chỉ dựa vào một bộ phim. Người dùng có nhiều lựa chọn, từ bí ẩn, giật gân đến tình cảm và hài lãng mạn.
Dù vậy, bốn vị trí trong một tuần chưa đủ để kết luận thị phần nội dung Hàn Quốc đang tăng liên tục. Cũng không thể coi việc một phim từ tốp năm xuống hạng bảy là thất bại nếu thiếu số liệu về lượt xem và các đối thủ mới xuất hiện. Bảng xếp hạng là một lát cắt cạnh tranh: tác phẩm mới gia nhập, tác phẩm cũ dịch chuyển, còn vị trí tương đối thay đổi theo lựa chọn của người dùng.
Góc nhìn Việt Nam: chất liệu bản địa cần một câu chuyện đủ sức thuyết phục
Thông tin được cung cấp không nêu thứ hạng hay số lượt xem của ‘Deuljwi’ tại Việt Nam. Do đó, chưa có cơ sở để gọi đây là một cơn sốt trong nước, khẳng định phim tạo làn sóng thảo luận trong cộng đồng người hâm mộ Việt, hoặc gắn thành tích này với doanh thu của doanh nghiệp Việt Nam. Ý nghĩa gần gũi hơn nằm ở cách nhìn về nội dung văn hóa bản địa trong môi trường phân phối quốc tế.
Với khán giả Việt, câu chuyện chuột ăn móng tay cho thấy một tích truyện chưa quen vẫn có thể được tiếp cận thông qua xung đột dễ hiểu. Khi giới thiệu tác phẩm, phần giải thích ngắn về mô-típ dân gian có thể giúp người xem nắm bối cảnh mà không cần biến trải nghiệm giải trí thành một bài học văn hóa. Điều quan trọng là làm rõ nét riêng của Hàn Quốc, thay vì gán cho nó một tích truyện Việt chỉ vì có vài chi tiết tương tự.
Với người làm nội dung Việt Nam, trường hợp này gợi một câu hỏi nghề nghiệp: làm thế nào để kho truyện dân gian trở thành nền tảng cho nhân vật và xung đột hiện đại, thay vì chỉ cung cấp hình ảnh trang trí? Việt Nam có chất liệu kể chuyện của riêng mình, nhưng sự sẵn có của chất liệu không đồng nghĩa với việc tác phẩm chuyển thể chắc chắn thành công. Kịch bản, cách xây dựng thế giới và khả năng dẫn dắt người xem vẫn phải được giải quyết ở từng dự án.
Bài học nên rút ra vì thế không phải ‘cứ đưa truyền thuyết lên nền tảng quốc tế là có khán giả’. Điều đáng tham khảo là cách giữ một hạt nhân văn hóa cụ thể trong khi tổ chức câu chuyện quanh những vấn đề người ngoài nền văn hóa ấy vẫn hiểu. Thành tích của ‘Deuljwi’ cung cấp một trường hợp để đối chiếu, chứ chưa phải bằng chứng cho hiệu quả đầu tư hoặc triển vọng xuất khẩu của bất kỳ dự án Việt nào.
Điều cần theo dõi sau ngôi đầu tuần thứ hai
Chặng tiếp theo của ‘Deuljwi’ sẽ có ý nghĩa lớn hơn nếu phim duy trì được lượng xem và sự hiện diện ở nhiều thị trường. Những chỉ dấu cần theo dõi gồm Views trong các tuần kế tiếp, số quốc gia còn giữ phim trong tốp 10 và mức dịch chuyển thứ hạng. Chỉ nhìn vị trí dẫn đầu mà bỏ qua thời gian trụ hạng có thể khiến người đọc đánh giá quá cao một đợt chú ý ngắn.
Cũng cần tách sự quan tâm tới thương hiệu Netflix khỏi sức hút của từng tác phẩm. Bản tin gốc đề cập việc từ khóa Netflix được chú ý tìm kiếm trong bối cảnh phim Hàn tăng hạng, nhưng không cung cấp số liệu tìm kiếm hoặc phương pháp đo đủ để xác định quan hệ nhân quả. Vì vậy, chưa thể khẳng định riêng ‘Deuljwi’ đã làm lượng tìm kiếm nền tảng tăng đến mức nào.
Ở thời điểm được thống kê, điều có thể xác nhận là một loạt phim lấy cảm hứng từ truyện dân gian Hàn Quốc đã đạt 4,4 triệu lượt xem quy đổi, đứng đầu nhóm chương trình không nói tiếng Anh và vào tốp 10 ở 45 quốc gia. Với người theo dõi công nghiệp văn hóa tại Việt Nam, đây là tín hiệu đáng chú ý về khả năng đi xa của câu chuyện bản địa, đồng thời là lời nhắc phải đọc thành tích bằng dữ liệu cụ thể, thay vì chỉ bằng sự hào hứng trước một ngôi đầu.
Nhận xét
Đăng nhận xét