Tranh cãi chuyến đi Kazakhstan của Jeon Hyun-moo: Khi truyền hình thực tế phải định nghĩa lại chữ “ngẫu hứng”

Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết

Lời xin lỗi từ MBC và khoảng cách giữa hình ảnh với hậu trường

Tranh cãi quanh chuyến đi Kazakhstan của MC Jeon Hyun-moo trong chương trình I Live Alone đang trở thành một ví dụ đáng chú ý về bài toán niềm tin của truyền hình thực tế Hàn Quốc. Trong thông báo công bố ngày 4, ê-kíp sản xuất của đài MBC thừa nhận đã đặt vé máy bay trước cho nhân viên và liên hệ xin hỗ trợ ghi hình tại địa phương, dù nội dung lên sóng tạo ấn tượng rằng chuyến đi được quyết định hoàn toàn vào phút chót. Nhà sản xuất gửi lời xin lỗi vì cách thể hiện có thể khiến khán giả hiểu rằng cả hành trình, từ việc chọn điểm đến đến khâu tổ chức quay phim, đều bắt đầu mà không có bất kỳ sự chuẩn bị nào.

I Live Alone, thường được người hâm mộ Việt Nam gọi bằng tên rút gọn tiếng Hàn là Na Honja Sanda, là một trong những chương trình tạp kỹ lâu năm của MBC. Chương trình theo chân những người nổi tiếng sống độc thân, ghi lại sinh hoạt thường ngày, công việc, sở thích và các chuyến đi của họ. Điểm hấp dẫn nằm ở cảm giác gần gũi: nghệ sĩ xuất hiện không chỉ trên sân khấu mà còn trong căn bếp, phòng khách hoặc những tình huống đời thường. Vì vậy, bất cứ nghi vấn nào liên quan đến mức độ sắp đặt cũng dễ chạm đến nền tảng quan trọng nhất của chương trình là sự tin cậy.

Theo giải thích của MBC, Jeon Hyun-moo từ trước đã thể hiện sự quan tâm đối với một số điểm đến, trong đó Kazakhstan được đánh giá là lựa chọn có khả năng cao. Sau khi xem xét cả sở thích của người dẫn chương trình lẫn tình hình các chuyến bay vào thời điểm đó, ê-kíp chuẩn bị phương án để đoàn quay có thể di chuyển ngay nếu Kazakhstan thực sự được chọn. MBC đồng thời nhấn mạnh Jeon Hyun-moo tự mua vé đi Kazakhstan tại sân bay trong ngày khởi hành và quyết định cuối cùng của anh không bị ấn định trước.

Như vậy, điều được nhà sản xuất thừa nhận không đồng nghĩa với việc toàn bộ diễn biến trên màn ảnh là giả. Một bên là quyết định của người tham gia; bên còn lại là phương án dự phòng của đoàn sản xuất. Hai việc có thể cùng tồn tại. Tuy nhiên, khi chương trình liên tục nhấn mạnh tính bất ngờ và không kế hoạch, khán giả có lý do để cho rằng mọi khâu đều được thực hiện sau khoảnh khắc chọn điểm đến. Khoảng trống trong cách giải thích đã biến một quy trình sản xuất có thể hiểu được thành nghi vấn về tính chân thực.

Vì sao một chuyến đi “ngẫu hứng” vẫn cần chuẩn bị trước?

Trong tập phát sóng ngày 14 của tháng trước, Jeon Hyun-moo xuất hiện tại sân bay, chọn điểm đến rồi lên đường tới Almaty, thành phố lớn nhất Kazakhstan. Anh thuê ô tô để tự lái và khám phá địa phương. Cách dựng chương trình tập trung vào tâm trạng hồi hộp trước một lựa chọn khó đoán, qua đó biến sự thiếu chắc chắn thành động lực chính của câu chuyện. Đây là công thức quen thuộc của tạp kỹ Hàn Quốc: người xem biết ê-kíp tồn tại phía sau máy quay, nhưng vẫn muốn tin rằng cảm xúc, phản ứng và một phần quyết định của nghệ sĩ là thật.

Tuy nhiên, một chuyến ghi hình nước ngoài không thể vận hành giống chuyến du lịch tự túc của một cá nhân. Đoàn quay thường có nhiều nhân sự, máy móc, hành lý chuyên dụng và lịch làm việc chặt chẽ. Họ phải tính đến vé máy bay, quy định nhập cảnh, bảo hiểm, phương tiện di chuyển, quyền ghi hình tại địa điểm công cộng, khả năng phiên dịch, liên lạc với đơn vị sở tại và phương án xử lý sự cố. Nếu chờ người tham gia chọn xong quốc gia mới bắt đầu mọi thủ tục, đoàn sản xuất có thể không kịp lên cùng chuyến bay hoặc không được phép tác nghiệp.

Đây là lý do việc chuẩn bị trước không nhất thiết phủ nhận yếu tố ngẫu hứng. Trong ngôn ngữ sản xuất truyền hình, ê-kíp có thể xây dựng nhiều nhánh kịch bản vận hành cho các điểm đến tiềm năng, trong khi nghệ sĩ chỉ quyết định nhánh nào được kích hoạt. Người tham gia vẫn có thể bất ngờ, còn bộ phận sản xuất phải giảm thiểu rủi ro. Vấn đề phát sinh khi chương trình không nói rõ ngẫu hứng nằm ở đâu: ở lựa chọn cuối cùng, ở hoạt động cụ thể tại điểm đến, hay ở toàn bộ hành trình.

Khái niệm truyền hình thực tế tại Hàn Quốc cũng không đồng nghĩa với việc đặt máy quay trước một đời sống hoàn toàn không can thiệp. Nhiều chương trình thuộc thể loại quan sát, du lịch hoặc thử thách đều cần cấu trúc, lịch trình và biên tập. Trong văn hóa truyền hình Hàn Quốc, các dòng chữ chú thích dày đặc, hiệu ứng âm thanh, phản ứng của dàn bình luận và cách dựng nhịp nhanh là một phần quan trọng để tạo tiếng cười. Khán giả chấp nhận sự can thiệp về hình thức, nhưng thường đòi hỏi ranh giới rõ ràng hơn đối với những chi tiết được quảng bá như quyết định tự nhiên của nhân vật.

Giấy tờ lái xe và hỗ trợ du lịch làm nghi vấn lan rộng

Sau khi tập phim lên sóng, một số khán giả đặt câu hỏi về thủ tục thuê và lái ô tô tại Kazakhstan. Hình ảnh trong chương trình cho thấy Jeon Hyun-moo dường như chỉ xuất trình hộ chiếu và giấy phép lái xe quốc tế cho đơn vị cho thuê. Trong khi đó, những ý kiến được nêu ra cho rằng người nước ngoài có thể cần chuẩn bị thêm giấy tờ đã được công chứng hoặc đáp ứng các yêu cầu hành chính từ trước. Nếu điểm đến chỉ được quyết định tại sân bay, câu hỏi tự nhiên là các thủ tục cần thiết đã được hoàn thành vào lúc nào.

Không phải mọi giấy tờ đều cần xuất hiện trên màn hình, và một đoạn phim đã qua biên tập cũng không thể phản ánh đầy đủ quá trình giao dịch. Dù vậy, chính cách quảng bá chuyến đi như một hành trình gần như không chuẩn bị đã khiến những chi tiết bị lược bỏ trở thành căn cứ để người xem kiểm tra tính hợp lý. Trong một chương trình du lịch thông thường, cảnh thuê xe ngắn gọn có thể không gây chú ý. Nhưng trong câu chuyện lấy quyết định phút chót làm điểm nhấn, mỗi giấy tờ có từ trước đều có thể khiến khán giả nghi ngờ rằng điểm đến đã được xác định sớm hơn.

Sự việc tiếp tục được chú ý khi thành phố Almaty đăng thông tin trên trang chính thức, cho biết hoạt động ghi hình nhận được sự hỗ trợ của cơ quan phụ trách du lịch thành phố. Với một đoàn truyền hình nước ngoài, sự phối hợp này không phải điều bất thường. Cơ quan địa phương có thể hỗ trợ về thông tin, địa điểm, kết nối dịch vụ hoặc điều kiện tác nghiệp, vừa bảo đảm an toàn vừa tận dụng cơ hội quảng bá hình ảnh. Kazakhstan cũng có lợi ích rõ ràng khi một chương trình nổi tiếng của Hàn Quốc giới thiệu Almaty tới đông đảo khán giả quốc tế.

Tuy nhiên, hỗ trợ chính thức từ cơ quan du lịch thường cần được trao đổi trước. Khi thông tin đó không được nêu rõ trong chương trình, người xem dễ chuyển từ suy luận rằng đoàn quay có phương án dự phòng sang kết luận rằng chuyến đi đã được thiết kế sẵn. Hai nhận định này không giống nhau. Thông tin do MBC công bố mới xác nhận ê-kíp đánh giá Kazakhstan là khả năng lớn, mua vé trước cho nhân viên và đề nghị hợp tác ghi hình; chưa đủ căn cứ để khẳng định mọi lựa chọn hoặc phản ứng của Jeon Hyun-moo đều được dàn dựng.

Bởi vậy, trọng tâm của vụ việc không chỉ là thời điểm chính xác mà Kazakhstan được lựa chọn. Câu hỏi lớn hơn là nhà sản xuất đã để khán giả hiểu chữ ngẫu hứng đến mức nào. Nếu ngẫu hứng chỉ có nghĩa Jeon Hyun-moo đưa ra lựa chọn cuối cùng tại sân bay, phần giới thiệu cần phản ánh đúng giới hạn đó. Nếu khán giả được dẫn dắt để tin rằng cả đoàn không hề biết sẽ đi đâu, việc ém nhẹm các bước chuẩn bị trở thành vấn đề về cách kể chuyện.

Khủng hoảng niềm tin của thể loại truyền hình thực tế

Truyền hình thực tế luôn tồn tại trong vùng giao nhau giữa đời sống thật và sản phẩm giải trí. Một chương trình không thể lên sóng chỉ bằng cách ghi lại mọi thứ rồi để nguyên. Nhà sản xuất phải chọn nhân vật, bố trí máy quay, xây dựng tình huống, sắp xếp thời lượng và quyết định đoạn nào được giữ lại. Hoạt động biên tập tạo ra nhịp kể, cao trào và cảm xúc. Điều khán giả quan tâm không phải là chương trình hoàn toàn không có bàn tay sản xuất, mà là bàn tay ấy có làm thay đổi bản chất của điều được tuyên bố hay không.

Trong trường hợp I Live Alone, sự chuẩn bị của ê-kíp còn liên quan trực tiếp đến trách nhiệm an toàn. Đưa nhân sự và thiết bị qua biên giới mà không kiểm tra trước điều kiện di chuyển sẽ là hành động thiếu chuyên nghiệp. Xin hỗ trợ từ địa phương cũng có thể giúp hạn chế vi phạm quy định, bảo vệ người tham gia và tránh ảnh hưởng đến người dân. Vì thế, yêu cầu đặt ra không phải loại bỏ khâu chuẩn bị, mà là trình bày trung thực mối quan hệ giữa chuẩn bị và lựa chọn tự phát.

Lời xin lỗi của ê-kíp cho thấy MBC nhận ra vấn đề nằm ở cách diễn đạt. Nhà sản xuất thừa nhận đã không cân nhắc đầy đủ khả năng người xem hiểu rằng toàn bộ chuyến đi bắt đầu trong tình trạng không có kế hoạch. Ê-kíp cũng cho biết đã không phản hồi đủ nhanh và rõ ràng trước các câu hỏi xuất hiện sau phát sóng, đồng thời cam kết xem xét lại phương thức sản xuất và thái độ làm chương trình.

Động thái này là bước xử lý ban đầu, chưa phải câu trả lời cuối cùng. Niềm tin chỉ được phục hồi nếu những tập tiếp theo thể hiện một quy tắc minh bạch hơn. Chẳng hạn, chương trình có thể nói ngắn gọn rằng đoàn sản xuất đã chuẩn bị phương án cho một số địa điểm tiềm năng nhưng nghệ sĩ không biết phương án nào sẽ được sử dụng. Nếu nhận hỗ trợ từ cơ quan du lịch hoặc doanh nghiệp địa phương, thông tin đó cũng nên được thể hiện bằng chú thích phù hợp, nhất là khi sự hỗ trợ có ảnh hưởng đáng kể đến hành trình.

Minh bạch không nhất thiết làm giảm sức hấp dẫn. Ngược lại, quá trình một đoàn truyền hình chuẩn bị nhiều kịch bản rồi ứng biến theo lựa chọn của nghệ sĩ có thể tự nó trở thành nội dung thú vị. Người xem vừa theo dõi phản ứng tự nhiên của nhân vật, vừa hiểu những nỗ lực hậu trường cần thiết để hoàn thành một chuyến quay quốc tế. Đây có thể là hướng phát triển phù hợp trong bối cảnh khán giả ngày càng có khả năng kiểm chứng thông tin qua mạng xã hội, trang của chính quyền địa phương và trải nghiệm của cộng đồng du lịch.

Tác động đối với khán giả và thị trường nội dung Việt Nam

Với Việt Nam, tranh cãi này có ý nghĩa trước hết đối với cộng đồng khán giả thường xuyên theo dõi chương trình Hàn Quốc qua truyền hình trả tiền, nền tảng trực tuyến và các cộng đồng người hâm mộ. I Live Alone cùng nhiều chương trình tạp kỹ Hàn Quốc được quan tâm không chỉ vì nghệ sĩ nổi tiếng, mà còn vì chúng tạo cảm giác người xem được tiếp cận đời sống phía sau hình ảnh hào nhoáng của ngành giải trí. Khi tính chân thực bị đặt câu hỏi, phản ứng của khán giả quốc tế, trong đó có người Việt, có thể gay gắt không kém công chúng Hàn Quốc.

Sự việc cũng gợi ra bài học cho các đơn vị sản xuất nội dung tại Việt Nam. Các chương trình du lịch, trải nghiệm và truyền hình thực tế trong nước đều phải cân bằng giữa câu chuyện hấp dẫn với yêu cầu hậu cần. Một chuyến đi được giới thiệu là bất ngờ vẫn có thể cần khảo sát địa điểm, xin phép ghi hình, bố trí phương tiện và bảo đảm an toàn. Công chúng Việt Nam nhìn chung không xa lạ với việc chương trình có kịch bản khung. Điều dễ gây phản ứng là khi nội dung quảng bá một tình huống như hoàn toàn tự phát trong khi các dấu hiệu trên màn hình cho thấy mức độ chuẩn bị đáng kể.

Trong lĩnh vực quảng bá điểm đến, vụ việc còn liên quan đến cách cơ quan du lịch và nhà sản xuất phối hợp. Việt Nam từng đón nhiều đoàn phim, chương trình truyền hình và nghệ sĩ Hàn Quốc đến ghi hình, trong bối cảnh giao lưu văn hóa và du lịch giữa hai nước phát triển mạnh. Những nội dung giới thiệu cảnh quan, ẩm thực hoặc đời sống Việt Nam có thể tạo hiệu ứng tích cực. Tuy nhiên, nếu có tài trợ, hỗ trợ địa phương hoặc hợp tác thương mại, việc công khai ở mức hợp lý sẽ giúp bảo vệ uy tín của cả chương trình lẫn điểm đến.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam muốn tham gia các dự án nội dung Hàn Quốc, bài học quan trọng là phân biệt rõ hỗ trợ hậu cần với can thiệp nội dung. Một khách sạn, hãng vận chuyển, công ty du lịch hoặc chính quyền địa phương có thể tạo điều kiện cho đoàn quay mà không quyết định phản ứng của nghệ sĩ. Nhưng nếu mối quan hệ đó không được chú thích, người xem có thể hiểu nhầm trải nghiệm được trả tiền hoặc sắp đặt là đánh giá tự nhiên. Chuẩn mực công bố rõ ràng vì thế không chỉ là vấn đề đạo đức báo chí hay truyền hình, mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả truyền thông thương hiệu.

Không có căn cứ từ thông tin hiện tại để cho rằng vụ tranh cãi sẽ gây tác động cụ thể đến hoạt động hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc. Dù vậy, đây là trường hợp tham khảo hữu ích cho thị trường nội dung Việt Nam, nơi định dạng truyền hình thực tế và nội dung du lịch ngày càng gắn với người nổi tiếng, nhà tài trợ và nền tảng số. Khi một đoạn cắt ngắn có thể lan truyền ngoài bối cảnh ban đầu, lời giải thích minh bạch ngay trong chương trình thường hiệu quả hơn xử lý khủng hoảng sau đó.

Điều cần theo dõi sau lời xin lỗi

Cam kết trở lại với tinh thần ban đầu của ê-kíp I Live Alone sẽ được đánh giá qua cách chương trình xử lý các chuyến đi và tình huống tương tự trong tương lai. Điều người xem cần không nhất thiết là bản kê khai chi tiết từng cuộc gọi hay từng vé máy bay. Họ cần biết đâu là quyết định thật sự của người tham gia, đâu là phương án bảo đảm an toàn của nhà sản xuất và đâu là sự hỗ trợ có chủ đích từ địa phương hoặc doanh nghiệp.

Một cách diễn đạt chính xác hơn có thể giữ nguyên phần lớn kịch tính. Chương trình hoàn toàn có thể nói rằng Jeon Hyun-moo chọn điểm đến tại sân bay, trong khi ê-kíp đã chuẩn bị trước cho những khả năng được đánh giá cao. Khi đó, sự hấp dẫn nằm ở việc anh sẽ kích hoạt phương án nào và phản ứng ra sao, thay vì tạo cảm giác cả đoàn lên đường trong tình trạng không có bất kỳ kế hoạch nào. Sự khác biệt chỉ nằm ở vài câu giải thích, nhưng có thể quyết định mức độ tin cậy của toàn bộ câu chuyện.

Vụ việc tại Kazakhstan vì thế phản ánh một thay đổi rộng hơn trong quan hệ giữa nhà sản xuất và khán giả. Công chúng ngày nay không còn chỉ tiếp nhận hình ảnh đã biên tập. Họ kiểm tra quy định thuê xe, tìm bài đăng của cơ quan du lịch, đối chiếu lịch bay và chia sẻ thông tin trên mạng xã hội. Một chi tiết từng có thể bị xem là hậu cần thuần túy nay trở thành một phần của quá trình đánh giá tính xác thực.

Đối với truyền hình thực tế Hàn Quốc, vốn đã trở thành sản phẩm văn hóa được tiêu thụ rộng rãi ở châu Á, tiêu chuẩn giải trình cũng vượt ra ngoài thị trường nội địa. Khán giả Việt Nam và quốc tế có thể chưa hiểu mọi quy trình sản xuất, nhưng đều nhận ra sự khác biệt giữa một lựa chọn tại chỗ và một chuyến đi không hề chuẩn bị. Nêu rõ ranh giới đó không làm mất đi phép màu truyền hình. Trái lại, đây là điều kiện để chương trình tiếp tục tạo cảm giác gần gũi mà không phải đánh đổi niềm tin.

Almaty vẫn có thể được nhớ đến như một điểm đến mới mẻ mà chương trình giới thiệu tới công chúng. Jeon Hyun-moo vẫn có thể đã thật sự đưa ra lựa chọn cuối cùng trong ngày khởi hành. Song sau tranh cãi, câu hỏi dành cho MBC không còn đơn giản là chuyến đi có được dàn dựng hay không. Câu hỏi quan trọng hơn là nhà sản xuất sẽ xây dựng một ngôn ngữ truyền hình nào để sự chuẩn bị chuyên nghiệp và phản ứng tự nhiên cùng tồn tại, trong khi khán giả được biết chính xác họ đang xem điều gì.

Source: Original Korean article - Trendy News Korea