Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Một người hùng vẫn phải trả lời về cả cuộc đời
Một lính cứu hỏa thiệt mạng khi cứu bé gái khỏi đám cháy. Trong cách kể thông thường, đó có thể là đoạn kết tôn vinh một con người quả cảm. Nhưng với đạo diễn Kim Yong-hwa, hành động ấy mới mở đầu câu chuyện: người vừa hy sinh bước sang thế giới bên kia và phải giải trình những điều đã làm khi còn sống. Vinh quang của giây phút cuối cùng không tự động xóa đi mọi góc khuất trong cuộc đời.
Đó là điểm xuất phát của Thử thách thần chết: Giữa hai thế giới, bộ phim Hàn Quốc có tên quốc tế Along with the Gods: The Two Worlds. Ra mắt tại Hàn Quốc ngày 20/12/2017, tác phẩm được chuyển thể từ truyện tranh cùng tên của Joo Ho-min. Nhìn lại bộ phim thuộc nhóm vượt mốc 10 triệu lượt khán giả tại thị trường nội địa, điều đáng chú ý không chỉ là quy mô kỹ xảo, mà còn là cách một câu chuyện âm phủ đặt ra những câu hỏi rất đời: thế nào là sống tốt, trách nhiệm có giới hạn hay không, và liệu có thể đánh giá một người chỉ bằng kết quả hành động?
Với độc giả Việt Nam, những câu hỏi ấy không xa lạ. Chúng hiện diện trong cách chúng ta nói về công lao, lỗi lầm, chữ hiếu và sự tha thứ. Bộ phim đưa các vấn đề quen thuộc vào một không gian kỳ ảo, nơi người đã mất vẫn có cơ hội được lắng nghe thay vì chỉ nhận một lời kết luận.
Bảy phiên tòa và những quy tắc của cõi bên kia
Nhân vật trung tâm là Kim Ja-hong, do Cha Tae-hyun thủ vai. Sau khi chết tại hiện trường hỏa hoạn, anh gặp hai sứ giả Haewonmaek và Lee Deok-chun. Tại cửa ngõ vào thế giới bên kia, Ja-hong tiếp tục gặp Gang-rim. Ba người vừa dẫn đường, vừa đảm nhiệm việc biện hộ cho anh trong hành trình kéo dài 49 ngày, đi qua bảy địa ngục với bảy cuộc xét xử.
Các nội dung xét xử bao gồm sát sinh, lười biếng, dối trá, bất nghĩa, phản bội, bạo lực và thiên luân. Đây là hệ thống quy tắc của thế giới hư cấu trong phim, không nên hiểu như bộ luật phản ánh nguyên vẹn một tôn giáo. Mỗi phiên tòa mở ra một lát cắt khác nhau của đời sống, khiến hình ảnh người lính cứu hỏa dần trở nên phức tạp hơn danh xưng người hùng ở đầu phim.
Ba sứ giả cũng có lợi ích gắn với kết quả xét xử. Họ được Diêm Vương hứa cho đầu thai làm người nếu giúp đủ 49 linh hồn tái sinh trong một nghìn năm. Ja-hong là người thứ 48 họ nhận trách nhiệm dẫn dắt, đồng thời là linh hồn được xem là chính trực đầu tiên xuất hiện sau 19 năm. Vì vậy, hành trình không chỉ quyết định tương lai của người được bào chữa mà còn liên quan trực tiếp đến những người đứng ra bảo vệ anh.
Cấu trúc này tạo ra hai tầng chờ đợi: khán giả muốn biết Ja-hong thực sự đã sống thế nào, đồng thời theo dõi cách các sứ giả vượt qua từng trở ngại. Những phiên tòa nối tiếp nhau cũng giúp người xem tiếp cận một thế giới nhiều quy tắc mà không phải hiểu hết mọi khái niệm ngay từ đầu.
Điều quen và lạ với người Việt trong thế giới âm phủ
Trong tiếng Hàn, iseung chỉ thế giới của người đang sống, còn jeoseung là cõi sau khi chết. Jeoseung chasa thường được hiểu là sứ giả cõi âm. Riêng trong bộ phim này, họ không đơn thuần đưa người chết đến nơi xét xử mà còn tranh luận, tìm căn cứ và bảo vệ thân chủ. Có thể hình dung họ vừa là người hướng dẫn, vừa mang chức năng của luật sư trong một câu chuyện pháp đình kỳ ảo.
Khán giả Việt có thể tìm thấy điểm tựa qua những hình dung dân gian về âm phủ, Diêm Vương hay đầu thai. Con số 49 ngày cũng gợi liên tưởng đến lễ chung thất trong thực hành tang lễ của một bộ phận gia đình Việt chịu ảnh hưởng Phật giáo. Tuy nhiên, sự gần gũi ấy chỉ giúp bước vào câu chuyện dễ hơn; không có nghĩa các nghi thức ở Việt Nam và hệ thống xét xử trong phim là một.
Thiên luân, nội dung của một trong bảy phiên tòa, có thể được tiếp cận qua quan hệ và bổn phận gia đình. Người Việt quen nói đến đạo làm con, tình anh em hay trách nhiệm chăm sóc cha mẹ. Bộ phim chạm vào vùng cảm xúc tương tự, nhưng vẫn kể chuyện của những nhân vật cụ thể. Không nên lấy cách tổ chức cõi âm trong tác phẩm làm đại diện cho niềm tin của toàn bộ người Hàn Quốc, cũng như không thể dùng một truyện dân gian để mô tả mọi gia đình Việt.
Mười triệu lượt xem nói lên điều gì?
Thử thách thần chết: Giữa hai thế giới vượt mốc 10 triệu lượt khán giả tại Hàn Quốc. Đây là cột mốc nổi bật của phòng vé nước này, thể hiện khả năng tiếp cận công chúng rộng rãi. Cần lưu ý, số liệu phòng vé tính theo lượt khán giả, không nhất thiết là số người riêng biệt: một người có thể mua vé xem nhiều lần. Cũng không thể quy đổi trực tiếp thành thành tích ở Việt Nam, nơi quy mô thị trường và cách đưa tin về doanh thu có khác biệt.
Sức hút đại chúng của phim còn được ghi nhận bằng giải Phim Hàn Quốc có lượng khán giả cao nhất tại Giải thưởng Điện ảnh Rồng Xanh lần thứ 39 năm 2018 và giải Phim Hàn Quốc được khán giả yêu thích tại Liên hoan phim Chunsa lần thứ 23 cùng năm. Những ghi nhận này cho thấy dấu ấn của tác phẩm với người xem, nhưng không đồng nghĩa mọi khán giả đều đánh giá giống nhau về kịch bản, nhịp kể hay cách tạo cảm xúc.
Một chặng tiếp cận khác diễn ra ngày 26/9/2018, khi phim được phát trong chương trình điện ảnh đặc biệt dịp Chuseok trên SBS cùng mạng lưới chín đài thương mại địa phương, trong đó có KNN phục vụ Busan và Gyeongnam. Tỷ suất người xem được ghi nhận ở mức trên 13,6%. Đây là dữ liệu truyền hình, có phương pháp đo khác với vé rạp, nên không thể cộng hai con số để tính tổng khán giả.
Chuseok thường được gọi là Tết Trung thu của Hàn Quốc, nhưng vai trò đoàn tụ gia đình của dịp lễ này gần với không khí Tết đối với nhiều người Việt hơn là chỉ một đêm hội trăng rằm. Việc phim xuất hiện trong lịch phát sóng dịp này cho thấy đời sống của tác phẩm tiếp tục ngoài rạp, trong một bối cảnh thưởng thức mang tính gia đình.
Kỹ xảo không chỉ để tạo cảnh hoành tráng
Thế giới bên kia và các địa ngục được xây dựng phần đáng kể bằng đồ họa máy tính. Trong một câu chuyện như vậy, kỹ xảo không chỉ bổ sung cảnh đẹp hoặc tăng cảm giác nguy hiểm. Nó phải khiến người xem tin rằng không gian ấy tồn tại, có trật tự và có khả năng tác động thực sự đến số phận nhân vật. Nếu hình ảnh không phục vụ được điều đó, các phiên tòa khó tạo sức nặng dù quy mô cảnh quay lớn đến đâu.
Thành tựu ở phương diện này được thể hiện qua các giải thưởng dành cho Jin Jong-hyun trong năm 2018: giải Nghệ thuật ở hạng mục điện ảnh tại Baeksang lần thứ 54, giải Kỹ thuật của Hiệp hội Phê bình Điện ảnh Hàn Quốc lần thứ 38 và giải Kỹ thuật tại Rồng Xanh lần thứ 39. Ông cũng nhận giải Kỹ thuật của Hiệp hội các nhà sản xuất điện ảnh Hàn Quốc lần thứ năm. Các ghi nhận là căn cứ để nói về thành tựu chuyên môn, chứ không phải bảo đảm rằng mọi cảnh phim đều được đánh giá ngang nhau.
Tuy nhiên, gọi đây là bộ phim chỉ dựa vào kỹ xảo sẽ bỏ qua những yếu tố khác. Kim Yong-hwa nhận giải Đạo diễn điện ảnh tại Baeksang năm 2018. Kim Hyang-gi giành giải Nữ diễn viên phụ tại Rồng Xanh, còn Kim Dong-wook được trao giải Nam diễn viên phụ tại Chunsa. Thành tích ở nhiều hạng mục cho thấy tác phẩm được ghi nhận cả ở cách tổ chức câu chuyện lẫn diễn xuất, bên cạnh phần hình ảnh.
Từ truyện tranh lên màn ảnh: thay đổi để kể một câu chuyện khác
Một lựa chọn chuyển thể đáng chú ý là việc sắp xếp lại chức năng nhân vật. Truyện tranh gốc có Jin Gi-han, nhưng trong phim, Gang-rim đảm nhiệm thêm vai trò của nhân vật này. Nhờ đó, hoạt động dẫn dắt linh hồn và việc biện hộ tại tòa được tập trung vào một đầu mối. Người xem chưa đọc truyện có thể theo dõi quan hệ giữa Ja-hong và ba sứ giả mà không cần biết đầy đủ hệ thống nhân vật nguyên tác.
Đây là điểm để nhìn rộng hơn về chuyển thể: trung thành với nguồn truyện không nhất thiết đồng nghĩa giữ nguyên từng nhân vật hay từng tình tiết. Một bộ phim có thời lượng hữu hạn phải lựa chọn ai giữ nhịp kể, thông tin nào được đưa ra trước và mâu thuẫn nào cần đặt ở trung tâm. Việc gộp vai trò có thể làm thay đổi trải nghiệm của độc giả cũ, nhưng cũng tạo một cấu trúc riêng cho khán giả điện ảnh.
Từ trường hợp này có thể rút ra một câu hỏi nghề nghiệp, thay vì chỉ tranh luận phim có giống truyện hay không: sự thay đổi có giúp người xem hiểu nhân vật và cảm nhận được rủi ro họ đối mặt? Thành công phòng vé cho thấy tác phẩm tìm được công chúng rộng rãi, song riêng con số ấy chưa đủ chứng minh từng quyết định chuyển thể đều tối ưu.
Lao động, gia đình và giới hạn của lời phán xét
Nghề nghiệp của Ja-hong khiến câu chuyện đạo đức có điểm tựa cụ thể. Anh cứu một đứa trẻ, nhưng tại tòa lại phải đối diện vấn đề liên quan đến việc không cứu được đồng nghiệp. Hai sự việc đặt cạnh nhau ngăn người xem nhìn nhân vật theo một chiều. Một người có thể dũng cảm mà vẫn mang day dứt; một kết quả đau lòng cũng chưa tự nó giải thích đầy đủ hoàn cảnh dẫn đến lựa chọn.
Với người xem Việt Nam, đây là câu hỏi dễ liên hệ khi đọc tin về những công việc phải đưa ra quyết định trong tình huống nguy hiểm. Trách nhiệm nghề nghiệp cần được xem xét cùng điều kiện thực tế và khả năng hành động. Dù vậy, câu chuyện của Ja-hong không cung cấp dữ liệu để đánh giá hệ thống cứu hỏa Hàn Quốc hay so sánh chế độ lao động giữa hai nước. Giá trị liên hệ nằm ở cách suy nghĩ về trách nhiệm, không phải một kết luận chính sách.
Sự hiện diện của người mẹ và em trai Kim Su-hong tiếp tục mở rộng chân dung Ja-hong ra ngoài công việc. Trong gia đình, tình thương và hành động không phải lúc nào cũng trùng khít; những điều chưa nói có thể khiến người thân hiểu sai nhau. Đặt các quan hệ ấy dưới ánh sáng của phiên tòa, bộ phim mời khán giả xem xét khoảng cách giữa điều đã xảy ra và động cơ phía sau, thay vì chỉ chờ một bản án.
Ý nghĩa với khán giả và người làm phim Việt Nam
Điểm kết nối rõ nhất với Việt Nam là khả năng tiếp nhận câu chuyện. Những chủ đề về chữ hiếu, tình thân, nhân quả và cơ hội sửa sai tạo cầu nối văn hóa, trong khi mô hình sứ giả kiêm người biện hộ đem lại nét khác biệt. Nhờ vậy, người xem có thể bước vào phim bằng những câu hỏi quen thuộc mà vẫn khám phá được cách kể riêng của điện ảnh Hàn Quốc.
Với người làm phim và doanh nghiệp nội dung Việt, tác phẩm là một trường hợp tham khảo về việc kết hợp chất liệu văn hóa, nguồn truyện có sẵn và công nghệ hình ảnh. Bài học không phải cứ đầu tư nhiều kỹ xảo hoặc đưa tín ngưỡng dân gian lên màn ảnh là sẽ thành công. Điều đáng xem xét là cách quy tắc của thế giới tưởng tượng được giải thích rõ và gắn với những mâu thuẫn con người đủ cụ thể để khán giả quan tâm.
Những dữ kiện về bộ phim không cho phép kết luận tác phẩm đã làm thay đổi doanh thu phòng vé Việt Nam, thúc đẩy một hợp đồng hợp tác Việt - Hàn hay tạo ra xu hướng sản xuất trong nước. Muốn đánh giá tác động thương mại cần thêm số liệu phát hành, doanh thu và nghiên cứu khán giả tại Việt Nam. Phân biệt sự gần gũi văn hóa với hiệu quả kinh doanh là cần thiết, nhất là khi thành tích ở một thị trường dễ được xem như bảo chứng cho thị trường khác.
Nhìn lại hành trình từ rạp chiếu đến truyền hình của Thử thách thần chết: Giữa hai thế giới, điều đáng theo dõi ở các tác phẩm cùng hướng không chỉ là mức đầu tư hình ảnh. Đó còn là khả năng kể một câu chuyện có thể đi qua ranh giới ngôn ngữ mà không đánh mất nét riêng. Với khán giả Việt, sức nặng của bộ phim cuối cùng nằm ở câu hỏi rất gần: trước khi kết luận về một người, liệu chúng ta đã nghe đủ câu chuyện của họ?
Nhận xét
Đăng nhận xét