Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Từ hào quang Cannes đến một câu chuyện khó phán xét
Một ngôi sao đoạt giải diễn xuất tại Cannes có thể là lý do để khán giả tìm đến một bộ phim. Nhưng với Broker, điều giữ người xem ở lại không chỉ là tên tuổi Song Kang-ho. Đó còn là câu hỏi gần gũi với bất kỳ xã hội nào coi trọng gia đình: khi người lớn nói mình muốn điều tốt nhất cho một đứa trẻ, ai sẽ thực sự chịu trách nhiệm về những lựa chọn ấy?
Ra mắt năm 2022, Broker là phim điện ảnh Hàn Quốc do nhà làm phim Nhật Bản Kore-eda Hirokazu viết kịch bản và đạo diễn. Tác phẩm đánh dấu lần đầu ông làm một bộ phim Hàn Quốc, quy tụ Song Kang-ho, Gang Dong-won, Bae Doona, Lee Ji-eun và Lee Joo-young. Sự gặp gỡ này đáng chú ý không chỉ vì dàn diễn viên nổi tiếng, mà còn bởi một câu chuyện đặt trong đời sống Hàn Quốc được kể dưới góc nhìn của một tác giả đến từ nước láng giềng.
Nhìn lại Broker hôm nay, thay vì chỉ nhắc một thành tích liên hoan phim, có thể xem đây là dịp bàn về cách điện ảnh vượt qua biên giới. Ngôn ngữ, địa điểm và hoàn cảnh nhân vật mang dấu ấn một quốc gia, nhưng sự bấp bênh của người lớn và nhu cầu được bảo vệ của trẻ nhỏ lại mở ra cuộc đối thoại rộng hơn. Với độc giả Việt Nam, khoảng cách văn hóa vì thế không lớn như tên gọi hay bối cảnh ban đầu có thể gợi ra.
Chiếc hộp tiếp nhận trẻ và cuộc đồng hành bất thường
Câu chuyện bắt đầu từ một baby box, có thể hiểu là nơi tiếp nhận trẻ sơ sinh được người đưa đến gửi lại mà không công khai danh tính, để trẻ được người khác chăm sóc. Đây là khái niệm cần giải thích với khán giả Việt Nam, bởi không thể chỉ dịch thành hộp em bé rồi mặc nhiên coi đó là một thủ tục cho nhận con nuôi. Trong phim, nơi này là điểm khởi đầu của sự việc, không phải sự bảo đảm rằng mọi hành động diễn ra quanh đó đều hợp pháp.
Sang-hyeon, do Song Kang-ho thủ vai, điều hành một tiệm giặt nhưng luôn bị nợ nần đeo bám. Đồng hành với anh là Dong-soo, nhân vật của Gang Dong-won, từng lớn lên trong cơ sở nuôi dưỡng trẻ và hiện làm việc tại nơi có baby box. Vào một đêm mưa lớn, hai người bí mật đưa bé Woo-sung đi khỏi nơi tiếp nhận. Kế hoạch của họ đổi hướng khi So-young, mẹ đứa trẻ, trở lại vào ngày hôm sau.
Không thấy con, So-young định báo cảnh sát. Sang-hyeon và Dong-soo thú nhận đã đưa bé đi, đồng thời giải thích rằng họ muốn tìm người phù hợp để nuôi dưỡng em. So-young, do Lee Ji-eun thể hiện, không dễ chấp nhận lời phân trần ấy nhưng cuối cùng tham gia hành trình tìm cha mẹ mới cho con. Chính khoảng cách giữa việc đã làm và lý do được đưa ra tạo nên nút thắt: nói rằng mình có thiện ý không đồng nghĩa với việc có quyền quyết định thay người khác.
Một hành trình, nhiều mục đích khác nhau
Điểm đáng chú ý trong cấu trúc Broker là các nhân vật cùng di chuyển nhưng không xuất phát từ một sự đồng thuận rõ ràng. Sang-hyeon và Dong-soo là những người đã đưa đứa trẻ đi. So-young quay lại tìm con rồi nhập vào chuyến đi. Việc ngồi chung trên một hành trình không lập tức biến họ thành những người tin tưởng nhau, càng chưa đủ để xóa bỏ trách nhiệm đối với hành động ban đầu.
Phía sau nhóm người ấy còn có hai nữ cảnh sát. Bae Doona đóng thanh tra Ahn Su-jin, còn Lee Joo-young vào vai đồng nghiệp cấp dưới Lee Eun-joo. Họ âm thầm theo dõi, chờ bắt quả tang để khép lại cuộc điều tra kéo dài nửa năm. Vì vậy, điều các nhân vật chính mô tả là hành trình tìm mái ấm cho một đứa trẻ đồng thời cũng là đối tượng của một cuộc điều tra hình sự.
Hai tuyến truyện đặt cạnh nhau giúp người xem không bị giới hạn trong lời giải thích của một phía. Sự khó khăn của Sang-hyeon có thể khiến khán giả muốn hiểu anh hơn, nhưng không tự động làm hành vi của anh trở nên đúng. Quá khứ của Dong-soo có thể đem lại một lớp nghĩa khác cho mối liên hệ với trẻ thiếu sự chăm sóc của cha mẹ, nhưng cũng không thay thế được câu hỏi về trách nhiệm. Bộ phim vì thế mời gọi sự thấu hiểu mà không buộc khán giả phải từ bỏ khả năng phán xét.
Giải thưởng Cannes cần được gọi đúng tên
Broker được trình chiếu ngày 26/5/2022 trong khuôn khổ Liên hoan phim Cannes lần thứ 75, trước khi ra rạp tại Hàn Quốc ngày 8/6 cùng năm. Phim nằm trong danh sách tranh giải Cành cọ vàng. Song Kang-ho giành giải Nam diễn viên xuất sắc, còn tác phẩm của Kore-eda được trao giải của Ban giám khảo Đại kết, thường được gọi bằng tên tiếng Anh là Ecumenical Jury Prize.
Cần phân biệt rõ việc tranh giải với việc chiến thắng: Broker không phải phim đoạt Cành cọ vàng. Giải Đại kết cũng là một hạng mục riêng, không phải cách gọi khác của giải thưởng cao nhất Cannes. Với độc giả theo dõi điện ảnh quốc tế qua những dòng giới thiệu ngắn hoặc áp phích quảng bá, sự phân biệt này giúp hiểu chính xác giá trị của từng thông tin, thay vì gộp mọi dấu ấn Cannes vào cùng một danh hiệu.
Giải diễn xuất của Song Kang-ho tạo một điểm tựa đáng tin cậy để khán giả chú ý đến vai Sang-hyeon, nhưng không biến nhân vật thành người đại diện cho lẽ phải. Đây là khác biệt quan trọng giữa đánh giá nghệ thuật và đánh giá hành vi. Một vai diễn có sức nặng có thể khiến người xem nhận ra nhiều mặt của một con người, kể cả những mặt khó chấp nhận. Thành tích liên hoan phim nên là cánh cửa bước vào tác phẩm, không phải kết luận thay cho trải nghiệm xem phim.
Khi chuyện chăm sóc không thể chỉ dựa vào lòng tốt
Đằng sau tình huống có yếu tố tội phạm, Broker đặt ra một vấn đề rất đời thường: ai cũng có thể nói mình thương trẻ, nhưng chăm sóc một đứa trẻ là công việc dài hạn. Nó bao gồm sự an toàn, tính ổn định và trách nhiệm đối với những quyết định ảnh hưởng đến cuộc đời em. Lời hứa tìm một gia đình tốt vì thế cần được xem xét khác với khả năng thực sự bảo đảm điều đó.
Ở Việt Nam, cách nói một mái ấm thường gắn với cảm giác chở che, đủ đầy và có người thân bên cạnh. Chính sự quen thuộc ấy giúp khán giả dễ tiếp cận câu chuyện, nhưng cũng có thể khiến người xem nhanh chóng mềm lòng trước những lời nhân danh gia đình. Đọc bộ phim theo hướng thận trọng hơn, mái ấm không chỉ là một hình ảnh đẹp để khép lại nỗi bất hạnh; đó còn phải là nơi quyền lợi của đứa trẻ không bị đặt sau nhu cầu của người lớn.
So-young cũng cần được nhìn như một nhân vật có lựa chọn và diễn biến, thay vì bị đóng khung ngay ở hành động gửi con. Cô đã quay lại tìm Woo-sung và sau đó tham gia chuyến đi. Những chi tiết này không cung cấp sẵn lời bào chữa, nhưng ngăn người xem rút gọn cả con người cô vào một nhãn gọi. Chưa biết đầy đủ hoàn cảnh mà đã kết luận về tư cách một người mẹ cũng là kiểu phản ứng mà câu chuyện khiến chúng ta phải cân nhắc.
Một bộ phim Hàn Quốc dưới góc nhìn đạo diễn Nhật Bản
Việc Kore-eda thực hiện bộ phim Hàn Quốc đầu tiên của mình cho thấy một dạng hợp tác xuyên biên giới đáng quan tâm: tác giả không nhất thiết phải đến từ cùng quốc gia với ngôn ngữ và đời sống được tái hiện trên màn ảnh. Broker là trường hợp cụ thể để quan sát cách một đạo diễn Nhật Bản làm việc với dàn diễn viên Hàn Quốc, chứ riêng tác phẩm này chưa đủ để khẳng định quy mô hay tốc độ của cả một xu hướng trong ngành.
Đối với người xem quốc tế, các diễn viên tạo ra những lối tiếp cận khác nhau. Có người chú ý đến Song Kang-ho qua thành tích diễn xuất; có người tìm đến Lee Ji-eun, cũng được biết đến với nghệ danh IU trong âm nhạc. Tuy nhiên, trong Broker, các tên tuổi ấy được đặt vào những vị trí không giống nhau: người đưa trẻ đi, người mẹ trở lại tìm con và những cảnh sát đang theo dõi. Hiểu sự phân vai quan trọng hơn việc coi danh sách ngôi sao là bằng chứng sẵn có về chất lượng.
Cũng cần tránh đọc một câu chuyện hư cấu như bản tổng kết đời sống Hàn Quốc. Tiệm giặt đầy áp lực nợ nần, cơ sở nuôi dưỡng trẻ và baby box là các điều kiện cụ thể gắn với nhân vật. Chúng mở ra câu hỏi xã hội, nhưng không tự cung cấp dữ liệu về mức độ phổ biến của những hoàn cảnh đó. Giá trị gợi suy nghĩ của điện ảnh không đồng nghĩa với khả năng thay thế điều tra xã hội hay thông tin pháp lý.
Broker có ý nghĩa gì với khán giả và thị trường Việt Nam?
Với khán giả Việt Nam, kết nối rõ nhất nằm ở cuộc thảo luận về gia đình và trách nhiệm nuôi dưỡng. Trong một môi trường văn hóa coi trọng quan hệ huyết thống, câu chuyện những người không phải ruột thịt cùng xoay quanh một đứa trẻ đặt ra câu hỏi dễ hiểu nhưng không dễ trả lời: điều gì làm nên sự gắn bó đáng tin cậy? Quan hệ sinh học có ý nghĩa, song việc chăm sóc thực tế và bảo vệ trẻ cũng cần được đặt ở trung tâm.
Bộ phim còn gợi cách tiếp nhận văn hóa Hàn Quốc vượt ra ngoài sự yêu thích một gương mặt nổi tiếng. Với người biết Lee Ji-eun qua âm nhạc, vai So-young có thể là điểm khởi đầu để quan tâm đến một câu chuyện nhiều xung đột đạo đức. Với người tìm phim vì giải Cannes của Song Kang-ho, trải nghiệm xem có thể chuyển từ tò mò về danh hiệu sang suy nghĩ về hành vi của nhân vật. Đây là những khả năng tiếp nhận, không phải kết luận về phản ứng thực tế của cộng đồng người hâm mộ Việt Nam.
Ở góc độ doanh nghiệp phát hành và truyền thông điện ảnh, Broker gợi một yêu cầu thực tế: giới thiệu chính xác giải thưởng, giải thích bối cảnh vừa đủ và không để tên tuổi diễn viên che khuất nội dung. Tuy nhiên, thông tin hiện có không cung cấp doanh thu, lượng người xem hay dữ liệu phát hành tại Việt Nam. Vì vậy, chưa có cơ sở khẳng định bộ phim tạo ra hiệu ứng thương mại cụ thể hoặc thúc đẩy hợp tác sản xuất Việt - Hàn. Ý nghĩa có thể bàn chắc chắn hơn nằm ở cách khán giả Việt tiếp cận một câu chuyện Hàn Quốc mà không đánh đồng hư cấu với toàn bộ xã hội nước bạn.
Xem lại để đặt câu hỏi, không tìm một đáp án dễ dàng
Lý do đáng xem lại Broker không nằm ở việc cập nhật một sự kiện mới: các mốc Cannes và ra rạp đều thuộc năm 2022. Điều còn đáng bàn là mối quan hệ giữa sự cảm thông với con người và yêu cầu họ chịu trách nhiệm. Nợ nần, tuổi thơ thiếu thốn hay hoàn cảnh làm mẹ có thể giúp giải thích một lựa chọn, nhưng giải thích không đương nhiên đồng nghĩa với biện minh.
Khi xem phim, một hướng theo dõi hữu ích là chú ý xem mỗi người đang muốn gì và tiếng nói nào có nguy cơ bị lấn át. Người mẹ, hai người đàn ông và các cảnh sát đều có mục đích riêng; còn tương lai của Woo-sung lại phụ thuộc vào những quyết định của họ. Từ đó, câu hỏi không chỉ là ai có vẻ tử tế hơn, mà còn là lựa chọn nào thực sự đặt sự an toàn và cuộc sống của đứa trẻ lên trước.
Giải thưởng của Song Kang-ho giúp Broker được nhận diện trên bản đồ điện ảnh quốc tế. Nhưng vượt khỏi hào quang ấy, bộ phim đáng được tiếp cận như một câu chuyện về giới hạn của thiện ý. Với người xem Việt Nam, đây là điểm gặp gỡ gần gũi nhất: yêu thương không thể chỉ dừng ở lời nói, và một mái ấm không nên được định nghĩa chỉ bởi những người lớn đang muốn tạo ra nó.
Nhận xét
Đăng nhận xét