Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Sau chiếc mặt nạ là nhu cầu được công nhận
Ban ngày là một nhân viên văn phòng mang mặc cảm về diện mạo, khi lên mạng lại trở thành người biểu diễn tìm thấy niềm vui sau chiếc mặt nạ: nghịch lý ấy đặt nền móng cho Mask Girl. Bộ phim Hàn Quốc không chỉ kể chuyện một phụ nữ muốn trở nên hấp dẫn hơn trong mắt người khác. Tác phẩm đặt ra câu hỏi khó chịu hơn: vì sao một người phải che khuất gương mặt thật mới cảm thấy mình có thể bộc lộ bản thân?
Ra mắt trên Netflix ngày 18/8/2023, Mask Girl là phim bộ giật gân do Bon Factory sản xuất, Kim Yong-hoon viết kịch bản và đạo diễn. Với độc giả Việt Nam, cần phân biệt đây là một loạt phim truyền hình phát trực tuyến, không phải phim điện ảnh. Kim Yong-hoon từng đảm nhiệm vai trò biên kịch, đạo diễn của Beasts Clawing at Straws. Trong Mask Girl, ông đưa câu chuyện từ môi trường công sở sang những biến cố tội phạm, dùng sự thay đổi thể loại để mở rộng bi kịch của nhân vật.
Nhìn lại tác phẩm, điều đáng bàn không nằm riêng ở những cú chuyển bất ngờ. Đó còn là cách bộ phim đặt đời sống văn phòng và đời sống trên mạng cạnh nhau: hai không gian tưởng khác biệt nhưng đều có thể khiến con người bị đánh giá qua hình ảnh. Với người xem Việt Nam vốn quen với việc lựa chọn ảnh đại diện, chỉnh sửa ảnh hay theo dõi phát sóng trực tiếp, điểm xuất phát ấy không quá xa lạ, dù các diễn biến trong phim thuộc về một câu chuyện hư cấu được đẩy tới cực đoan.
Hai đời sống của Kim Mo-mi
Nhân vật trung tâm Kim Mo-mi đã mang mặc cảm ngoại hình từ lâu. Ở công ty, cô tồn tại trong những quan hệ quen thuộc giữa cấp trên, đồng nghiệp và nhân viên mới. Trên mạng, cô đeo mặt nạ để làm BJ, qua đó tìm được cảm giác hưng phấn mà đời sống thường ngày không mang lại. Chiếc mặt nạ vừa che giấu điều cô tự ti, vừa tạo điều kiện để cô bước ra trước công chúng. Cùng một người, nhưng sự tự tin thay đổi khi cách xuất hiện thay đổi.
BJ trong ngữ cảnh Hàn Quốc là cách gọi người chủ trì chương trình phát sóng trực tiếp trên internet. Độc giả Việt có thể hình dung gần với streamer hoặc người dẫn livestream, dù nội dung và mô hình hoạt động không hoàn toàn giống nhau. Vì vậy, không nên mặc định công việc của Mo-mi là bán hàng trực tuyến, dạng phát sóng quen thuộc với nhiều người Việt. Chi tiết quan trọng trong phim là cô biểu diễn trước người xem và tìm kiếm sự chú ý khi đã giấu đi gương mặt thật.
Từ đó, Mask Girl gợi ra một sự phân biệt: được nhìn thấy chưa chắc đồng nghĩa với được thấu hiểu. Khán giả trên mạng tiếp xúc với hình ảnh Mo-mi lựa chọn trình bày, không nhất thiết biết người phụ nữ đứng sau hình ảnh ấy. Có thể đọc chiếc mặt nạ như một phương tiện trao quyền, bởi nó giúp cô biểu đạt bản thân; cũng có thể nhìn nó như dấu hiệu của sự lệ thuộc, khi niềm vui được công nhận lại gắn với điều kiện không được xuất hiện bằng diện mạo thật.
Khi người xem bước vào đời sống người biểu diễn
Joo Oh-nam, do Ahn Jae-hong thủ vai, là đồng nghiệp thầm yêu Mo-mi. Anh cũng mang mặc cảm ngoại hình, gần như không có sự hiện diện đáng kể ở công ty và lấy việc xem phát sóng trên internet làm niềm vui duy nhất. Hai nhân vật có những điểm tương đồng về sự cô độc, nhưng phim không dừng ở mô-típ những người cùng cảnh ngộ tìm được nhau. Đời sống của Oh-nam đan vào hoạt động trực tuyến của Mo-mi qua một sự kiện ngoài dự tính, mở đầu cho căng thẳng giật gân.
Điểm đáng chú ý là người biểu diễn và người xem không còn đứng ở hai đầu tách biệt của màn hình. Một bên muốn nhận được chú ý, bên kia tìm chỗ dựa tinh thần trong việc theo dõi người khác. Khi mối liên hệ ấy chạm vào quan hệ ngoài đời, ranh giới giữa hai không gian trở nên mong manh. Bộ phim khai thác chính sự giao nhau này, thay vì coi internet là thế giới hoàn toàn riêng, nơi mọi hành vi đều dừng lại sau khi người dùng tắt thiết bị.
Dẫu vậy, câu chuyện không phải cơ sở để quy kết người làm livestream hay người xem phát sóng trực tiếp đều có đời sống lệch lạc. Mask Girl lựa chọn những nhân vật và biến cố phục vụ thể loại tội phạm, giật gân. Giá trị gợi mở của tác phẩm nằm ở việc đặt câu hỏi về khoảng cách giữa điều ta biết và điều ta tưởng mình biết về một người qua màn hình, chứ không phải cung cấp một bức tranh thống kê về cộng đồng sử dụng internet tại Hàn Quốc.
Ba diễn viên nối tiếp một nhân vật
Lựa chọn hình thức nổi bật nhất của Mask Girl là giao vai Kim Mo-mi cho ba diễn viên: Lee Han-byeol, Nana và Go Hyun-jung. Lee Han-byeol thể hiện Mo-mi ở giai đoạn sống với mặc cảm diện mạo và đeo mặt nạ để phát sóng. Nana đảm nhận nhân vật sau biến cố bất ngờ, khi ngoại hình đã thay đổi lớn. Go Hyun-jung tiếp nối ở thời điểm nhiều năm trôi qua, khi Mo-mi hướng tới một mục tiêu giữa cuộc đời ngày càng khó kiểm soát.
Cách phân vai này khiến sự thay đổi của nhân vật trở thành điều khán giả nhìn thấy trực tiếp, không chỉ nghe kể qua lời thoại. Người xem phải nối ba gương mặt thành một cuộc đời, đồng thời tìm những dấu vết liên tục bên dưới các khác biệt. Đây cũng là thách thức của cấu trúc: mỗi diễn viên cần tạo được sức nặng cho giai đoạn mình đảm nhận, trong khi câu chuyện vẫn phải giúp khán giả nhận ra họ đang theo dõi cùng một con người.
Vì thế, sẽ quá hẹp nếu xem Mask Girl chỉ là chuyện thay đổi ngoại hình. Diện mạo là điểm khởi đầu, nhưng thời gian, hậu quả của biến cố và những mục tiêu mới cũng định hình Mo-mi. Với người xem quen các câu chuyện đổi đời nhờ trở nên xinh đẹp, bộ phim gợi một hướng tiếp cận khác: thay đổi gương mặt không tự động xóa được quá khứ. Việc tiếp tục theo dõi nhân vật qua nhiều giai đoạn khiến câu hỏi về căn tính quan trọng không kém câu hỏi cô trông như thế nào.
Từ công sở đến tội phạm: Vì sao phim liên tục đổi hướng?
Nhà phê bình Kim So-hee của tạp chí điện ảnh Cine21 đánh giá tác phẩm có phổ thể loại rộng. Theo nhận xét của bà, bộ phim ban đầu mang dáng dấp một câu chuyện công sở điển hình, rồi lần lượt đi qua giật gân tội phạm, điều tra, hành trình, trưởng thành và tâm lý tình cảm. Đây là một đánh giá phê bình về cách tổ chức câu chuyện, không phải khẳng định rằng mọi người xem sẽ có cùng trải nghiệm hoặc yêu thích tất cả những lần chuyển hướng.
Sự dịch chuyển ấy có ý nghĩa đối với cách tiếp nhận. Nếu bước vào phim chỉ để chờ một chuyện tình nơi làm việc hoặc một hành trình vượt qua mặc cảm, khán giả có thể bất ngờ khi tác phẩm rời khỏi khuôn mẫu ban đầu. Môi trường công sở cung cấp những quan hệ và tổn thương xuất phát; các lớp thể loại tiếp theo mở rộng phạm vi hậu quả. Câu chuyện vì vậy không đứng yên ở một vấn đề cá nhân, mà liên tục thay đổi góc nhìn về đời sống Mo-mi.
Ở góc độ phân tích, cách làm này cho thấy một tác phẩm phát trực tuyến có thể kết hợp chất liệu xã hội gần gũi với cấu trúc giải trí nhiều biến động. Tuy nhiên, riêng Mask Girl chưa đủ để kết luận toàn bộ phim Hàn Quốc đang chuyển theo một công thức chung. Điều có thể quan sát ở đây là sự phối hợp giữa tiền đề dễ hiểu — một người khao khát được công nhận — và lối kể phức tạp hơn, buộc người xem điều chỉnh kỳ vọng trong quá trình theo dõi.
Công ty là nơi mặc cảm hiện hình
Công ty Daehan Haesang trong phim là không gian quan trọng để hiểu Mo-mi trước khi các biến cố cuốn cô đi. Trưởng nhóm Park Gi-hun do Choi Daniel thể hiện, đồng nghiệp Yoo Sang-sun do Kim Ga-hee đảm nhận và nhân viên đàn em Lee A-reum do Jeonghwa đóng tạo thành mạng lưới quan hệ xung quanh nhân vật. Những vị trí ấy cho thấy Mo-mi sống trong một tổ chức có thứ bậc và những tương tác thường nhật, chứ không chỉ tồn tại như một hình ảnh trên mạng.
Trong bối cảnh công sở Hàn Quốc, cách gọi trưởng nhóm, đồng nghiệp hay đàn em giúp người xem nhận biết vị trí của từng người. Đàn em ở đây nên được hiểu theo quan hệ trong tổ chức, không phải quan hệ gia đình. Với độc giả Việt, có thể liên hệ đến cách phân biệt cấp quản lý, người làm cùng và người vào sau tại cơ quan. Sự tương đồng giúp tiếp cận câu chuyện, nhưng không có nghĩa văn hóa công sở hai nước giống nhau ở mọi phương diện.
Kim So-hee còn đọc hình tượng mặt nạ như cách tác phẩm nói về một xã hội mà phương tiện trung gian có thể trở thành bản chất. Diễn đạt gần gũi hơn, hình ảnh dùng để giới thiệu một người đôi khi lại lấn át chính con người đó. Từ góc nhìn này, mặc cảm của Mo-mi và Oh-nam không chỉ là vấn đề họ tự nhìn mình ra sao, mà còn gợi câu hỏi về những tiêu chuẩn công nhận bao quanh họ. Đây là hướng diễn giải tác phẩm, không nên biến thành kết luận bao quát về xã hội Hàn Quốc.
Góc nhìn Việt Nam: Gần gũi ở trải nghiệm, thận trọng khi suy rộng
Đối với khán giả Việt Nam, mối nối rõ nhất nằm ở trải nghiệm giao tiếp bằng hình ảnh. Chọn một tấm ảnh đẹp để đăng, dùng bộ lọc khi lên hình hay cảm thấy tự tin hơn sau một tài khoản ít tiết lộ danh tính đều là những tình huống dễ hình dung. Mask Girl đẩy sự khác biệt giữa hình ảnh công khai và đời sống riêng tới mức cực đoan của phim giật gân. Nhờ vậy, người xem có thể tiếp cận câu hỏi của tác phẩm mà không cần am hiểu toàn bộ văn hóa internet Hàn Quốc.
Bộ phim cũng gợi một cuộc thảo luận phù hợp với môi trường Việt Nam: khi nhận xét ngoại hình được coi là lời đùa hoặc chuyện xã giao, người bị nhận xét có thể trải nghiệm điều đó khác với người nói. Không thể dùng số phận hư cấu của Mo-mi để chứng minh một quan hệ nhân quả ngoài đời. Nhưng tác phẩm có thể là điểm khởi đầu để bàn về cách đánh giá đồng nghiệp, người biểu diễn và người sáng tạo nội dung mà không thu hẹp họ vào gương mặt hay vóc dáng.
Với doanh nghiệp Việt làm nội dung hoặc truyền thông, trường hợp này gợi một hướng tham khảo về kể chuyện: chất liệu bản địa vẫn có khả năng tạo liên hệ với người xem khác văn hóa nếu xung đột trung tâm đủ rõ. Tuy nhiên, thông tin được cung cấp không có số liệu lượt xem tại Việt Nam, doanh thu, hợp tác sản xuất hay tác động thương mại. Vì vậy, không có căn cứ để gọi Mask Girl là cú hích cho thị trường Việt, hoặc suy ra hiệu quả kinh doanh chỉ từ việc phim được phát hành trên Netflix.
Điều còn lại sau những biến cố
Một dấu mốc được ghi nhận của Mask Girl là giải Nam diễn viên phụ xuất sắc ở hạng mục truyền hình dành cho Ahn Jae-hong tại Giải thưởng Nghệ thuật Baeksang lần thứ 60 năm 2024. Baeksang là giải thưởng nghệ thuật của Hàn Quốc có các hạng mục dành cho truyền hình, điện ảnh và sân khấu. Kết quả này ghi nhận phần thể hiện Joo Oh-nam, nhân vật có mặc cảm ngoại hình, mờ nhạt nơi công sở và dựa nhiều vào việc xem phát sóng trực tuyến trong đời sống cá nhân.
Giải thưởng diễn xuất không thay thế đánh giá độc lập về toàn bộ tác phẩm, nhưng là một chi tiết đáng lưu ý khi nhìn lại phim. Bên cạnh vai diễn của Ahn Jae-hong, cấu trúc ba diễn viên cùng thể hiện Mo-mi và sự dịch chuyển thể loại tạo nên những điểm nhận diện rõ ràng. Người xem muốn tìm một câu chuyện nhẹ nhàng về sự tự tin cần biết rằng đây là phim giật gân tội phạm, không phải lời động viên đơn giản rằng chỉ cần thay đổi cách nhìn bản thân thì mọi chuyện sẽ tốt đẹp.
Điều đáng tiếp tục quan sát ở những tác phẩm cùng khai thác đời sống số là liệu chúng có đi xa hơn sự giật gân để làm rõ quan hệ giữa hình ảnh, sự công nhận và trách nhiệm hay không. Mask Girl đáng được thảo luận ở giao điểm ấy. Chiếc mặt nạ cho Mo-mi cơ hội xuất hiện, nhưng cũng khiến khán giả phải tự hỏi họ đang nhìn một con người hay chỉ nhìn phiên bản được trình bày trước mình. Câu hỏi đó không dừng ở Hàn Quốc, và cũng không mất đi khi màn hình khép lại.
Nhận xét
Đăng nhận xét