Lee Chang-dong giành giải lớn tại Venice: Khi điện ảnh Hàn đặt câu hỏi về việc làm và khoảng cách giàu nghèo

Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết

Dấu mốc mới của điện ảnh Hàn Quốc tại Venice

Không chọn câu chuyện hào nhoáng về sự thành đạt, đạo diễn Lee Chang-dong trở lại với những con người mất việc và cuộc gặp gỡ giữa hai gia đình ở hai phía của khoảng cách kinh tế. Theo bản tin Hàn Quốc được cung cấp, bộ phim mang tên tiếng Hàn 가능한 사랑, tạm dịch Tình yêu có thể, đã giành Giải thưởng lớn của ban giám khảo tại Liên hoan phim quốc tế Venice lần thứ 83. Đây là lần đầu tiên một tác phẩm Hàn Quốc nhận giải thưởng này.

Lễ trao giải diễn ra ngày 12/9, giờ địa phương, tại Palazzo del Cinema trên đảo Lido, Italy. Trong hệ thống giải thưởng của Venice, Giải thưởng lớn của ban giám khảo đứng sau Sư tử vàng. Vì vậy, cần phân biệt rõ: phim của Lee Chang-dong nhận một trong những vinh danh quan trọng nhất liên hoan phim, nhưng không phải giải cao nhất. Sư tử vàng năm nay thuộc về Woman Unknown của đạo diễn May el-Toukhy; diễn viên chính Mathilde Arcel đồng thời được trao giải nữ diễn viên xuất sắc.

Theo bản tin, thành tích của Tình yêu có thể cũng chấm dứt quãng 14 năm điện ảnh Hàn Quốc không giành giải ở hạng mục tranh giải của Venice. Với riêng Lee Chang-dong, đây là lần trở lại bục nhận giải tại liên hoan phim này sau 24 năm. Những khoảng thời gian ấy giúp lý giải sức nặng của sự kiện: đó vừa là thành quả của một tác phẩm, vừa là dấu mốc trong hành trình hiện diện của điện ảnh Hàn tại một sân chơi quốc tế quan trọng.

Hai cặp vợ chồng và khoảng cách không chỉ nằm ở tiền bạc

Trung tâm bộ phim là cuộc gặp giữa một cặp vợ chồng công nhân bị sa thải và một gia đình có điều kiện kinh tế khá giả. Sol Kyung-gu và Jeon Do-yeon đóng đôi vợ chồng mất việc. Jo Yeo-jeong vào vai nữ đạo diễn phim tài liệu, còn Jo In-sung đảm nhiệm nhân vật người chồng giàu có của cô. Chiếc máy quay đưa họ đến gần nhau, đồng thời tạo ra tình huống để mỗi người đối diện với đời sống và những mong muốn của phía bên kia.

Với khán giả Việt Nam, điểm xuất phát này không xa lạ. Mất việc thường không chỉ đồng nghĩa với thiếu một khoản thu nhập hằng tháng. Nó có thể kéo theo áp lực tiền nhà, học phí của con, chi phí chăm sóc cha mẹ và sự thay đổi vị thế trong gia đình. Đây là những liên hệ từ đời sống giúp người xem tiếp cận chủ đề; bản tóm tắt chưa cung cấp đủ tình tiết để khẳng định bộ phim thể hiện từng hệ quả cụ thể ấy.

Điều đáng chú ý là bộ phim không chỉ đặt người giàu và người nghèo cạnh nhau. Nó còn đưa vào một bên có quyền cầm máy, lựa chọn hình ảnh và kể lại câu chuyện của bên còn lại. Từ cấu trúc này, có thể nhận ra một hướng đọc về quyền đại diện: khi hoàn cảnh khó khăn trở thành chất liệu sáng tạo, ai quyết định điều gì được đưa lên màn ảnh? Sự quan tâm có giúp con người hiểu nhau hơn, hay vẫn để nguyên khoảng cách giữa người quan sát và người được quan sát?

Lee Chang-dong muốn điện ảnh tiếp tục đặt câu hỏi

Trên sân khấu nhận giải, Lee Chang-dong dành lời cảm ơn cho bốn diễn viên chính, những người mà ông cho rằng đã đem lại sức sống cho tác phẩm. Ông nói giải thưởng thuộc về họ. Với một câu chuyện dựa trên cuộc tiếp xúc giữa hai cặp vợ chồng, lời tri ân ấy nhấn mạnh vai trò của diễn xuất: những khác biệt về điều kiện sống cần được thể hiện qua con người cụ thể, thay vì chỉ tồn tại như những khái niệm xã hội.

Đạo diễn cũng giải thích rằng ông làm phim để hỏi điện ảnh có thể làm gì và phải làm gì trong thời đại lao động dần biến mất, còn quan hệ giữa người với người ngày càng đứt gãy. Ông xem việc được trao giải như lời nhắn hãy tiếp tục đặt những câu hỏi đó. Đây là phát biểu về động lực sáng tác, không phải kết luận thống kê về thị trường lao động Hàn Quốc hay một dự báo kinh tế đã được chứng minh.

Cách đặt vấn đề này mở ra một góc nhìn khác so với việc chỉ xem giải thưởng là cuộc đua thứ hạng giữa các nền điện ảnh. Trong câu chuyện của Lee Chang-dong, điều cần quan tâm là khả năng nhìn thấy người khác, nhất là khi trải nghiệm sống không giống nhau. Phim không nhất thiết phải đưa ra một phương án giải quyết thất nghiệp để có ý nghĩa xã hội. Nó có thể khiến người xem nhận ra những tổn thương mà một bản tin về số lượng việc làm chưa thể diễn tả hết.

Phía sau làn sóng Hàn Quốc còn có những câu chuyện gai góc

Đối với nhiều khán giả Việt, hình ảnh giải trí Hàn Quốc thường gắn với thần tượng âm nhạc, phim truyền hình tình cảm, thời trang và những không gian đô thị hiện đại. Tình yêu có thể gợi nhắc rằng điện ảnh nước này còn có một hướng đi khác: quan sát bất bình đẳng, sự bất an của người lao động và những rạn nứt trong quan hệ cá nhân. Hai mảng ấy có thể cùng tồn tại, chứ không loại trừ nhau.

Bản thân khái niệm phim tác giả cũng cần được hiểu một cách gần gũi. Đó thường là cách gọi những tác phẩm thể hiện rõ mối quan tâm và lựa chọn nghệ thuật riêng của đạo diễn. Không nên từ nhãn gọi này suy ra phim chắc chắn khó xem, thiếu tính giải trí hoặc chỉ dành cho giới chuyên môn. Với tác phẩm mới của Lee Chang-dong, câu chuyện về gia đình và sinh kế có thể là điểm tiếp cận trực tiếp trước khi người xem tìm hiểu các lớp ý nghĩa khác.

Tuy vậy, một giải thưởng không đủ để chứng minh toàn bộ điện ảnh Hàn Quốc đang chuyển hướng sang đề tài lao động. Điều có thể nói từ trường hợp này là một tác phẩm mang câu hỏi xã hội rõ rệt đã được ban giám khảo Venice ghi nhận. Muốn đánh giá xu hướng rộng hơn, cần thêm dữ liệu về các dự án được sản xuất, nguồn đầu tư, doanh thu và mức độ tiếp cận của khán giả. Thành công nghệ thuật và sức khỏe thị trường là hai vấn đề liên quan nhưng không đồng nhất.

Từ thảm đỏ đến phòng khách: Hành trình phát hành đáng chú ý

Tình yêu có thể là phim mới đầu tiên của Lee Chang-dong sau tám năm, đồng thời là tác phẩm Netflix đầu tiên của ông. Theo lịch được nêu trong bản tin, phim ra mắt thế giới tại Venice ngày 6/9 và nhận bảy phút vỗ tay đứng dậy. Tác phẩm cũng được mời đến Liên hoan phim Toronto; đạo diễn dự kiến sang Canada sau khi hoàn tất lịch trình ở Venice.

Tiếng vỗ tay tại buổi công chiếu cho thấy sự hưởng ứng trong một không gian cụ thể, nhưng không nên được dùng thay cho đánh giá đầy đủ về chất lượng hay dự báo doanh thu. Khán giả liên hoan phim, người mua vé tại rạp thương mại và người lựa chọn nội dung trên nền tảng trực tuyến có thể có kỳ vọng khác nhau. Chặng đường từ sự chú ý của giới điện ảnh đến sự đón nhận của công chúng vì vậy vẫn cần được theo dõi.

Phim dự kiến chiếu tại một số rạp ở Hàn Quốc từ ngày 23/9, trước khi phát hành toàn cầu trên Netflix ngày 6/11. Cách sắp xếp này kết nối ba không gian: liên hoan phim tạo sự chú ý ban đầu, rạp chiếu cung cấp trải nghiệm màn ảnh lớn, còn nền tảng trực tuyến mở rộng khả năng tiếp cận. Tuy nhiên, việc chỉ chiếu ở một số rạp cũng có nghĩa không nên mô tả đây là một đợt phát hành rộng khắp Hàn Quốc.

Điểm đáng quan sát là sự gặp nhau giữa một đạo diễn có dấu ấn cá nhân và một nền tảng phân phối toàn cầu. Từ trường hợp này, có thể đặt câu hỏi liệu phát hành trực tuyến sẽ giúp phim có đời sống dài hơn sau mùa giải thưởng hay không. Bản tin không công bố kinh phí, hợp đồng hoặc điều kiện sáng tạo, nên chưa có cơ sở đánh giá Netflix ảnh hưởng đến nội dung tác phẩm ở mức nào.

Khán giả và thị trường Việt Nam có thể chờ đợi điều gì?

Với Việt Nam, ý nghĩa trực tiếp nhất nằm ở cơ hội tiếp cận một bộ phim Hàn Quốc được quốc tế chú ý mà không nhất thiết phải chờ một đợt nhập phim ra rạp. Lịch Netflix phát hành toàn cầu ngày 6/11 là mốc đáng theo dõi. Dù vậy, bản tin chưa xác nhận riêng danh mục tại Việt Nam, phụ đề tiếng Việt hay bất kỳ kế hoạch chiếu rạp trong nước nào. Khán giả cần kiểm tra thông báo chính thức thay vì mặc nhiên xem lịch toàn cầu là xác nhận đầy đủ cho mọi thị trường.

Về nội dung, câu chuyện công nhân mất việc và sự chênh lệch giữa hai gia đình có thể tạo điểm kết nối với người xem Việt. Trong một gia đình sống dựa vào tiền lương, thay đổi công việc của một thành viên thường tác động tới nhiều người khác. Sự tương đồng trong trải nghiệm sinh kế giúp rút ngắn khoảng cách văn hóa, nhưng không có nghĩa hoàn cảnh lao động, chính sách an sinh hay quan hệ giai cấp tại Việt Nam và Hàn Quốc là giống nhau.

Đối với đơn vị phát hành, tổ chức chiếu phim và người làm truyền thông văn hóa trong nước, trường hợp này gợi ra một câu hỏi thực tế: làm thế nào giới thiệu phim được giải quốc tế bằng câu chuyện gần khán giả, thay vì chỉ dựa vào danh tiếng liên hoan phim? Tên tuổi diễn viên có thể thu hút chú ý ban đầu; còn chủ đề gia đình, việc làm và quyền kể chuyện có thể tạo nền tảng cho trao đổi sâu hơn. Đây là gợi ý tiếp cận khán giả, không phải thông tin về một kế hoạch kinh doanh đã được triển khai tại Việt Nam.

Ở góc độ giao lưu văn hóa Việt - Hàn, những tác phẩm như vậy cũng giúp hình ảnh về Hàn Quốc bớt một chiều. Hiểu một xã hội không chỉ là biết món ăn, điểm du lịch hay các ngôi sao, mà còn là nhìn vào những lo âu của người dân. Tuy nhiên, nguồn tin không đề cập hoạt động hợp tác với đối tác Việt Nam, nên chưa thể gắn giải thưởng này với một tác động thương mại hoặc dự án song phương cụ thể.

Giải thưởng mở cửa, khán giả quyết định cuộc đối thoại tiếp theo

Sau Venice, những mốc đáng chú ý là hành trình tại Toronto, đợt chiếu giới hạn ở Hàn Quốc và thời điểm phát hành trực tuyến. Mỗi chặng sẽ cho thấy một khía cạnh khác của sự tiếp nhận: giới phê bình đọc tác phẩm ra sao, khán giả phản ứng thế nào và câu chuyện có tiếp tục được bàn luận sau khi hiệu ứng giải thưởng lắng xuống hay không. Hiện chưa có số liệu doanh thu hoặc lượt xem để trả lời những câu hỏi ấy.

Điều khiến chiến thắng của Lee Chang-dong đáng quan tâm không chỉ là chữ đầu tiên trong lịch sử nhận giải của điện ảnh Hàn Quốc. Đó còn là việc một câu chuyện về mất việc, khoảng cách kinh tế và cái nhìn của con người dành cho nhau bước vào một hệ thống phát hành quốc tế. Với khán giả Việt Nam, điểm khởi đầu hữu ích có lẽ không phải câu hỏi phim được bao nhiêu phút vỗ tay, mà là: khi nhìn một gia đình chật vật vì sinh kế trên màn ảnh, chúng ta thực sự hiểu họ đến đâu?

Source: Original Korean article - Trendy News Korea