Hình ảnh giúp hiểu rõ bài viết
Từ chuyện chuột ăn móng tay đến ngôi đầu bảng phim không nói tiếng Anh
Một nhà văn bỗng bị cướp mất tên tuổi, gương mặt và cả cuộc đời. Từ tình thế vừa kỳ quái vừa dễ gợi bất an ấy, loạt phim Hàn Quốc ‘들쥐’ đưa chất liệu truyện dân gian vào một câu chuyện bí ẩn dành cho khán giả hiện đại. Thành tích đứng đầu bảng chương trình không nói tiếng Anh của Netflix ngay trong tuần phát hành thứ hai khiến tác phẩm đáng chú ý không chỉ ở góc độ giải trí. Đây còn là trường hợp để nhìn vào cách một câu chuyện đậm dấu ấn địa phương tìm được đường đến nhiều thị trường.
Theo bảng xếp hạng tuần được Netflix công bố trên trang Tudum ngày 9/9, tác phẩm có Ryu Jun-yeol và Sol Kyung-gu đóng chính đạt 4,4 triệu lượt xem quy đổi trong kỳ thống kê từ ngày 31/8 đến 6/9. Phim phát hành đồng thời trên toàn cầu ngày 28/8, đứng thứ năm ở kỳ thống kê đầu tiên rồi vươn lên dẫn đầu ở kỳ kế tiếp. Điểm đáng nói là vị trí của phim không dừng ở mức đạt được khi vừa ra mắt.
Tuy nhiên, cần xác định đúng phạm vi thành tích: ‘들쥐’ đứng đầu hạng mục chương trình không nói tiếng Anh, không phải toàn bộ nội dung trên Netflix. Bảng này được phân biệt với chương trình nói tiếng Anh và các bảng dành cho phim điện ảnh. Gọi đúng tên hạng mục không làm giảm ý nghĩa kết quả, mà giúp độc giả hiểu một tác phẩm Hàn Quốc đang được so sánh với nhóm nội dung nào.
Đọc con số 4,4 triệu lượt xem thế nào cho đúng?
Trong cách tính của Tudum, lượt xem được xác định bằng tổng thời gian xem chia cho thời lượng tác phẩm. Vì vậy, 4,4 triệu lượt xem không đồng nghĩa có đúng 4,4 triệu người đã xem phim. Chỉ số này cũng không trực tiếp cho biết bao nhiêu người theo dõi trọn vẹn từ đầu đến cuối. Đây là lượng thời gian xem được quy đổi theo độ dài nội dung, thay vì một cuộc đếm từng khán giả riêng biệt.
Với độc giả Việt Nam vốn quen theo dõi doanh thu phòng vé, sự khác biệt này rất quan trọng. Doanh thu bán vé và lượt xem quy đổi trên nền tảng trực tuyến là những thước đo khác nhau, không thể đặt cạnh nhau để kết luận ngay tác phẩm nào có nhiều khán giả hơn hoặc tạo ra giá trị thương mại lớn hơn. Bảng Netflix cho thấy sức hút tương đối trong phạm vi dịch vụ và kỳ thống kê, chứ không cung cấp toàn bộ bức tranh tiêu thụ phim.
Tương tự, việc tăng từ hạng năm lên hạng nhất chưa đủ để tính tốc độ tăng nhu cầu xem. Phim ra mắt ngày 28/8 nên khoảng thời gian được ghi nhận ở kỳ đầu khác kỳ thứ hai. Muốn đánh giá đà tăng chính xác hơn, cần thêm dữ liệu có thể so sánh trên cùng cơ sở. Điều đã được xác nhận là trong tuần từ 31/8 đến 6/9, ‘들쥐’ có thành tích cao nhất trong hạng mục của mình.
Bốn thị trường đứng đầu, 45 quốc gia vào nhóm mười
Bên cạnh thứ hạng chung, phạm vi xuất hiện trên bảng xếp hạng quốc gia giúp hình dung rõ hơn đường đi của tác phẩm. ‘들쥐’ đứng đầu tại Hàn Quốc, Bangladesh, Malaysia và Pakistan, đồng thời có mặt trong nhóm 10 chương trình dẫn đầu tại tổng cộng 45 quốc gia. Như vậy, sự chú ý dành cho bộ phim không chỉ được ghi nhận ở thị trường quê nhà.
Hai nhóm số liệu này phản ánh hai khía cạnh khác nhau. Vị trí số một ở bốn nước cho thấy phim đạt thứ hạng cao nhất tại những thị trường cụ thể. Việc vào nhóm 10 tại 45 nước thể hiện độ phủ rộng hơn. Với một câu chuyện bắt nguồn từ dân gian Hàn Quốc, sự hiện diện ở nhiều quốc gia là dấu hiệu đáng quan tâm về khả năng tiếp cận những khán giả không nhất thiết biết trước tích truyện gốc.
Dẫu vậy, thứ hạng quốc gia không cho biết lượng xem tuyệt đối tại từng nước. Dữ liệu được cung cấp không nêu thị trường nào đóng góp nhiều nhất vào tổng 4,4 triệu lượt xem quy đổi, cũng không thể hiện tỷ trọng của từng khu vực. Vì thế, chưa có cơ sở để khẳng định nước nào dẫn dắt thành công quốc tế của phim. Một vị trí cao tại thị trường này không tự động tương đương với lượng xem lớn hơn ở thị trường khác.
Nỗi sợ bị thay thế: Điểm gặp giữa truyện cổ và đời sống hiện đại
Trung tâm câu chuyện là Je Mun-jae, nhà văn sống ẩn dật do Ryu Jun-yeol thể hiện. Một thực thể không rõ danh tính chiếm đoạt tên tuổi, gương mặt và toàn bộ cuộc sống của anh. Cùng bước vào bí ẩn ấy có No-ja, người cho vay nặng lãi do Sol Kyung-gu đóng, đang tìm cách thu hồi khoản tiền biến mất. Nhân vật cảnh sát Park Sun-yong, do Lee Kyu-hyung đảm nhiệm, cũng tham gia lần theo sự thật.
Ba nhân vật không khởi hành từ cùng một nhu cầu. Người muốn lấy lại cuộc đời, người truy tìm tiền, người điều tra vụ việc. Cấu trúc ấy tạo ra nhiều điểm tiếp cận cho khán giả: thay vì chỉ chờ biết thực thể bí ẩn là gì, người xem còn có thể theo dõi cách những mục đích riêng gặp nhau trong một cuộc truy tìm. Đây là nét đáng chú ý của tiền đề câu chuyện, chưa phải kết luận về chất lượng triển khai của toàn bộ phim.
Chất liệu nền đến từ truyện dân gian Hàn Quốc ‘손톱 먹은 들쥐’, có thể hiểu là chuyện chuột đồng ăn móng tay. Mô-típ này gắn với việc con chuột ăn móng tay rồi mang hình dạng con người, đặt ra nỗi lo kẻ khác chiếm lấy vị trí của mình. Với người Việt từng nghe các chuyện dân gian về biến hình, giả dạng hay đánh tráo thân phận, lối kể ấy không quá xa lạ. Sự gần gũi nằm ở kiểu tưởng tượng, không có nghĩa các truyền thống truyện kể là một.
Khi đưa mô-típ vào bối cảnh một người không còn làm chủ được tên và mặt của mình, tác phẩm tạo ra tình thế có thể hiểu mà không cần học trước về văn hóa Hàn Quốc. Trong đời sống hiện nay, danh tính gắn với giấy tờ, tài khoản và quan hệ xã hội; ý nghĩ bị người khác thay thế vì vậy dễ gợi liên tưởng. Đây là một cách đọc từ trải nghiệm đương đại, không phải khẳng định phim trực tiếp kể về lừa đảo trực tuyến hay đánh cắp dữ liệu.
Từ webtoon lên màn ảnh: Chuyển chất liệu, không chỉ chuyển ngôn ngữ
‘들쥐’ được chuyển thể từ webtoon cùng tên. Webtoon là hình thức truyện tranh số phổ biến tại Hàn Quốc, thường được thiết kế để đọc bằng cách cuộn trên màn hình. Với độc giả Việt Nam, có thể hình dung đây là một nhánh truyện tranh trực tuyến, nơi nhịp đọc, cách chia khung và khoảng trống giữa các hình ảnh cũng tham gia dẫn dắt cảm xúc người đọc.
Hành trình của tác phẩm vì thế đi qua nhiều lớp: mô-típ dân gian, truyện tranh số rồi loạt phim có diễn viên đóng. Mỗi lớp đặt ra một yêu cầu kể chuyện khác nhau. Điều được người đọc tự hình dung giữa các khung tranh phải tìm cách thể hiện bằng diễn xuất, hình ảnh, âm thanh và nhịp dựng khi lên màn ảnh. Sự tồn tại của nguyên tác giúp hình thành một điểm nhận diện, nhưng không bảo đảm bản chuyển thể tự nhiên sẽ thành công.
Bảng xếp hạng hiện tại không cho biết bao nhiêu lượt xem đến từ người đã đọc webtoon, bao nhiêu đến từ người hâm mộ diễn viên, hay bao nhiêu từ khán giả bị thu hút bởi nội dung giới thiệu. Cũng chưa thể tách riêng sức đóng góp của truyện dân gian vào thành tích. Điều có thể rút ra thận trọng hơn là chất liệu văn hóa bản địa và một tiền đề giật gân dễ nắm bắt có thể cùng tồn tại trong tác phẩm được đón nhận ở nhiều thị trường.
Điều gì đáng chú ý đối với khán giả và doanh nghiệp Việt Nam?
Đối với Việt Nam, trước hết cần tránh suy diễn từ bảng quốc tế sang tình hình trong nước. Thông tin được cung cấp không xác nhận thứ hạng của ‘들쥐’ tại Việt Nam, không nêu lượng xem của khán giả Việt và cũng không cho biết doanh nghiệp Việt nào tham gia tác phẩm. Vì vậy, chưa thể gọi đây là một cơn sốt tại Việt Nam hoặc khẳng định phim đã tạo tác động kinh doanh cụ thể trong nước.
Dù vậy, với người Việt theo dõi phim Hàn, trường hợp này gợi một hướng lựa chọn ngoài những câu chuyện tình cảm thường được nhắc đến. Một bộ phim dựa trên truyện dân gian có thể được tiếp cận trước hết như hành trình truy tìm danh tính. Người xem không nhất thiết phải hiểu toàn bộ tích truyện mới bước vào tác phẩm; phần văn hóa có thể được khám phá trong quá trình theo dõi hoặc tìm đọc thêm sau đó.
Với những người làm nội dung tại Việt Nam, câu hỏi hữu ích không phải là sao chép một chuyện về chuột biến thành người, mà là tìm ra xung đột dễ đồng cảm bên trong chất liệu riêng. Kho truyện kể Việt Nam cũng có những tình huống giả mạo, tranh giành vị trí, mất rồi tìm lại thân phận. Đây có thể là điểm xuất phát để suy nghĩ về cách phát triển kịch bản, nhưng không phải bằng chứng rằng một dự án tương tự sẽ đạt thành tích như phim Hàn.
Một bài học thực hành khác nằm ở khâu giới thiệu và chuyển ngữ. Nếu tác phẩm chứa khái niệm văn hóa xa lạ, phần mô tả và phụ đề cần giúp khán giả hiểu đủ để theo dõi, nhưng không nên giải thích quá mức hoặc tiết lộ nút thắt. Với đơn vị Việt Nam cân nhắc khai thác nội dung Hàn Quốc, độ nổi bật trên bảng quốc tế chỉ là một tín hiệu tham khảo; sự phù hợp với khán giả mục tiêu vẫn cần được đánh giá riêng.
Bốn tác phẩm Hàn Quốc, nhiều cửa vào cho khán giả
Cùng tuần ‘들쥐’ đứng đầu, ba tác phẩm Hàn Quốc khác cũng xuất hiện trong nhóm 10 chương trình không nói tiếng Anh của Netflix. ‘포핸즈’, có Song Kang và Lee Jun-young đóng chính, vào bảng ở vị trí thứ năm ngay tuần đầu phát hành trên nền tảng. ‘이런 엿같은 사랑’, với Jung Hae-in và Ha-young, đứng thứ bảy. Phim hài lãng mạn ‘오싹한 연애’, có Park Eun-bin và Yang Se-jong, xếp thứ mười.
Sự hiện diện đồng thời của phim bí ẩn, giật gân và hài lãng mạn cho thấy trong kỳ thống kê này, nội dung Hàn Quốc tiếp cận khán giả bằng nhiều lựa chọn. Người tìm cảm giác căng thẳng không nhất thiết chọn cùng tác phẩm với người muốn một câu chuyện nhẹ nhàng hơn. Đây là dấu hiệu về sự đa dạng trên bảng tuần, nhưng chưa đủ để kết luận thị hiếu toàn cầu đã chuyển hướng lâu dài.
Cũng không nên dùng các thứ hạng này để phân định đơn giản tác phẩm nào thành công hơn. ‘포핸즈’ đang ở kỳ đầu, còn ‘들쥐’ đạt ngôi đầu trong kỳ thứ hai; thời điểm phát hành và thời gian được ghi nhận khác nhau. Nhìn riêng từng tác phẩm sẽ có ý nghĩa hơn là gom mọi kết quả thành một làn sóng đồng nhất rồi mặc định các phim hỗ trợ trực tiếp cho lượng xem của nhau.
Sau ngôi đầu, cần theo dõi sức bền
Thành tích tuần thứ hai tạo được điểm nhấn, nhưng câu hỏi tiếp theo là ‘들쥐’ duy trì sự chú ý được bao lâu. Những kỳ thống kê sau sẽ giúp đánh giá rõ hơn khả năng giữ vị trí và độ phủ quốc gia. Chỉ một bảng tuần chưa thể xác nhận phim trở thành hiện tượng dài hạn, càng không đủ để kết luận về lợi nhuận, kế hoạch làm tiếp hay tác động đến các dự án khác.
Ở thời điểm được thống kê, điều đáng ghi nhận là một mô-típ dân gian Hàn Quốc đã hiện diện trong tác phẩm dẫn đầu hạng mục không nói tiếng Anh, đạt 4,4 triệu lượt xem quy đổi và vào nhóm 10 tại 45 quốc gia. Với độc giả Việt Nam, giá trị gợi mở nằm ở chỗ câu chuyện càng có gốc văn hóa riêng không nhất thiết càng khó đi xa. Vấn đề là tìm được cách kể để khán giả ở nơi khác hiểu nhân vật đang mất điều gì và vì sao họ phải giành lại nó.
Nhận xét
Đăng nhận xét